† Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου (Ψαλ. 50,17)

† Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου (Ψαλ. 50,17)
† Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου (Ψαλ. 50,17)

Ⲏ ⲈⲨⲬⲎ ⲦⲞⲨ ⲀⲄⲒⲞⲨ ⲈⲪⲢⲀⲒⲘ ⲦⲞⲨ ⲤⲨⲢⲞⲨ

Πέμπτη 5 Μαρτίου 2026

"ΓΝΩΣΤΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΣ" (Ὁμιλία Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Φιλίππων καὶ Μαρωνείας κ. Ἀμβροσίου)

 

"Γνωστικισμὸς καὶ Οἰκουμενισμὸς" Ὀμιλία Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Φιλίππων καὶ Μαρωνείας κ. Ἀμβροσίου

Το έτος 843 μ.χ. στις 11 Μαρτίου, επί πατριάρχου Μεθοδίου και Βασιλίσσης Θεοδώρας, ενδημούσα Σύνοδος στην Κων/πολη ανώρθωσε την 7η Οικ.Σύνοδο, αναστήλωσε την προσκύνηση των Ιερών εικόνων και εθέσπισε την εορτή ως «Κυριακή της Ορθοδοξίας». Από τότε έχουν περάσει 1.183 χρόνια και παραμένει επίκαιρη η εορτή αυτή αυτό φανερώνει την διαχρονική νίκη της Ορθοδόξου Χριστιανικής Πίστεως έναντι των οιωνδήποτε φθοροποιών αιρέσεων.

orthodoxias13d


Η εικονομαχία ως μία τεράστια μεταρρυθμιστική προσπάθεια, στράφηκε κυρίως εναντίον των Ιερών Εικόνων και έληξε το 787 μ.χ. με τις αποφάσεις της 7ης Οικ. Συνόδου. Οι 367 Πατέρες της Συνόδου διεκήρυξαν: «Ο κύριος σκοπός της χρήσεως των σεπτών εικόνων είναι, εκτός από την «θεοπρεπή ευκοσμία», το στόλισμα δηλαδή των Ιερών Ναών, αφενός μεν η αναγνώριση της αγιότητας και η απόδοση της τιμητικής προσκυνήσεως, η οποία μεταβαίνει στα εικονιζόμενα ιερά πρόσωπα και αφετέρου όσο συχνότερα βλέπουν οι πιστοί στις εικόνες τις ιερές μορφές, τόσο περισσότερο αυξάνεται ο σεβασμός και η επιθυμία να μιμηθούν το παράδειγμά τους.
Επίσης, η εικόνα ομολογεί ότι πραγματικά ο κύριος ημών Ιησούς Χριστός έγινε άνθρωπος και κατοίκησε ανάμεσά μας, εκφράζοντας με αυτόν τον τρόπο το μυστήριο της σωτηρίας του ανθρώπου.


Μακαριώτατε Αρχιεπίσκοπε Αθηνών και πάσης Ελλάδος των Γνησίων Ορθόδοξων Χριστιανών κ. Καλλίνικε,


Άγιοι Αρχιερείς,


Τίμιον Πρεσβυτέριον,


Σεπτή Διακονία,


Οσιώτατοι Μοναχοί & Μοναχαί,


Χορεία των Ιεροψαλτών,


Περιούσιε λαέ του Kυρίου,


Ο Χριστιανισμός, η Χριστιανική Εκκλησία αντιμετώπισε από την ίδρυσή της όχι μόνο εξωτερικούς εχθρούς αλλά και εσωτερικούς είναι οι ψευδοπροφήται και ψευδοδιδάσκαλοι, είναι οι διάφορες αιρέσεις και οι αιρετικοί. Ο κύριος ημών Ιησούς Χριστός μάς προειδοποιεί στο Ιερό Ευαγγέλιο: « θα αναφανούν ψευδόχριστοι και ψευδοπροφήται και θα δώσουν μεγάλα σημεία, θα κάνουν μεγάλα θαύματα ώστε να πλανήσουν, εάν είναι δυνατόν και αυτούς ακόμα τους εκλεκτούς…….(Ματθ.Κ.Δ.,24).


Η Εκκλησιαστική Ιστορία μάς περιγράφει τις δεκάδες των αιρέσεων, τις οποίες αντιμετώπισαν οι άγιοι πατέρες με τις τοπικές και Οικουμενικές Συνόδους και διατύπωσαν την Ορθόδοξη διδασκαλία, την Ορθόδοξη Πίστη.


Το φαινόμενο των αιρέσεων παρουσιάζεται και πρό χριστού στον λαό του Ισραήλ αλλά και στον ειδωλολατρικό κόσμο. Έχουμε την ανάμειξη των αρχαίων πολιτισμών με αποτέλεσμα και την ανάμειξη των αρχαίων θρησκειών αναμειγνύονταν θρησκείες, θεοί και θεότητες αλλά και θρησκευτικές τελετές. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται θρησκευτικός συγκρητισμός.

Για να αντιληφθούμε το πόσο φοβερός και αντίχριστος και δαιμονικός είναι ο θρησκευτικός συγκρητισμός, θα πρέπει να ανατρέξουμε στην Αγία Γραφή πού είναι η πηγή της πίστεώς μας.


Στην Παλαιά Διαθήκη, πρό χριστού, ο θεός επιλέγει-εκλέγει τους Ισραηλίτες ως περιούσιο, ως εκλεκτό του λαό: «όχι για τις αρετές του, ούτε για την αγνότητα και ευσέβεια της καρδίας του, αλλά για την αθεράπευτη ασέβεια των ειδωλολατρών» (Δευτ.θ,5). Και παρ’όλο πού ο θεός τούς ελευθερώνει από τους Αιγυπτίους και τους σώζει με θαυμαστά γεγονότα στην έρημο, άρχοντες και λαός εξέπεσαν στον Θρησκευτικό Συγκρητισμό λατρεύοντας ακόμη και τα είδωλα.


Ο Θεός είναι απόλυτος στο θέμα της καθαρότητος της πίστεως και της λατρείας. Στην πρώτη εντολή του Δεκάλογου το λέγει ξεκάθαρα: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, δεν υπάρχουν για’σένα άλλοι θεοί πλήν εμού»(εξοδ.κ,2). Όταν ο Μωϋσής κατέβαινε από το Όρος Σινά κρατώντας στα χέρια του τις δύο πλάκες των Δέκα Εντολών και είδε τους Ισραηλίτες να λατρεύουν το χρυσό μοσχάρι, σύμβολο του θεού Βάαλ των Χαναναίων, από τον θυμό του επέταξε τις πλάκες των Δέκα Εντολών κάνοντάς τες κομμάτια στη συνέχεια κατέκαυσε το χρυσό μοσχάρι σε σκόνη, την οποία έριξε στον χείμαρρο που κατεβαίνει από το όρος Σινά (Δευτ.Θ,21& Εξοδ.1 Β,4).


Από τους Βασιλείς του Βορείου και Νότιου Βασιλείου, του λαού του θεού οι περισσότεροι ήσαν ασεβείς και αυταρχικοί και έπραξαν πονηρά ενώπιον του Κυρίου. Εβάδισαν τον δρόμο της ειδωλολατρίας και με την λατρεία στον αληθινό θεό, ο λαός εξακολουθούσε να θυσιάζει και να προσφέρει θυμιάματα και στους ειδωλολατρικούς θεούς. Στην Π.Δ. το φαινόμενο αυτό ονομάζεται πνευματική μοιχεία δηλαδή να πιστεύουμε στον αληθινό θεό, αλλά να πιστεύουμε και στις προλήψεις και στις δεισιδαιμονίες, όπως γίνεται δυστυχώς και στην εποχή μας από πολλούς χριστιανούς.

Από το Νότιο Βασίλειο εξαίρεση ήταν οι Βασιλείς Εζεκίας και Ιωσίας, οι οποίοι έπραξαν το σωστό ενώπιον του Κυρίου και κατέστρεψαν τα προσκυνήματα και αγάλματα των ειδωλολατρών.


Ο Βασιλιάς Εζεκίας, περί το 720 π.χ., κατέστρεψε το χάλκινο φίδι που κατασκεύασε ο Μωϋσής στην έρημο, γιατί μέχρι των ημερών του οι Ισραηλίτες προσέφεραν σ’αυτό, θυμίαμα λατρείας ως προς θεόν. (Δ.Βασιλ.ΙΗ,4). Όλοι οι προφήται, ο Ηλίας, ο Αμώς, ο Ωσηέ, ο Ησαΐας, ο Ιερεμίας και άλλοι ελέγχουν με θάρρος τους άρχοντες, τους Ιερείς και τον λαό, για την απομάκρυνση τους από τον αληθινό Θεό, γι’αυτό και διώχτηκαν και θανατώθηκαν από τους συμπατριώτες τους να θυμηθούμε τα λόγια του χριστού μας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ που σκοτώνεις τους προφήτες…,(Ματθ.Κ.Δ.,37). Από αυτόν λοιπόν τον Θρησκευτικό Συγκρητισμό, που συνεχίζεται και μετά χριστόν, προέρχεται η φοβερή παναίρεση του Γνωστικισμού.


Στα χρόνια των αγίων Αποστόλων η Χριστιανική Εκκλησία των πρώτων αιώνων, έχει να παλέψει με συγκρητιστικές ιουδαΐζουσες αιρέσεις, που αναμειγνύουν ιουδαϊκές και χριστιανικές διδασκαλίες. Και τότε παρουσιάστηκε δυναμικά η φοβερή παναίρεση με το όνομα Γνωστικισμός, που έφθασε στο σημείο να απειλήσει την Χριστιανική Πίστη με το να την συγχωνεύσει στην χοάνη των αιρέσεων.


Ο Χριστιανισμός που ήλθε από την αρχή αντιμέτωπος με τον Γνωστικισμό, αγωνίστηκε με όλες τις δυνάμεις του να εμποδίσει την πλημμύρα του και να διατηρήσει ανόθευτη την Αποστολική Παράδοση. Οι ίδιοι οι άγιοι Απόστολοι αντιμετώπισαν με σθένος κάθε απόπειρα διεισδύσεως της Γνώσεως, με οποιαδήποτε μορφή, στην εκκλησία, αντικρούοντας και καταπολεμώντας τους Γνωστικούς με τις διδασκαλίες τους, τόσο προφορικά όσο και γραπτά με τα συγγράμματα της Καινής Διαθήκης.


Το πολύπλοκο κίνημα της Γνώσεως έκανε την εμφάνιση του κατά τον δεύτερο με πρώτο αιώνα π.χ. ως τον τέταρτο αιώνα μ.χ. Οι Γνωστικοί διεσπαρμένοι σε διάφορες αυτόνομες κοινότητες, χωρίς συγκεντρωτικό ιερατείο, παρουσιάστηκαν ταυτόχρονα σχεδόν σε πολλά γεωγραφικά μέρη της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας με διάφορα ονόματα των αρχηγών των αιρέσεων Νικολαΐτες, Εβιωναίοι, Ελκεσαίοι, Σαμαρείτες, η αίρεση του Κηρίνθου, του Σίμωνος μάγου, Δοσιθέου, Μενάνδρου, Σατορνείλου, Βασιλείδη, Ισιδώρου, Καρποκράτους, Δοκήτες, Εγκρατίτες κ.α.


Όλοι αυτοί που αντιπροσώπευαν το συνονθύλευμα του Γνωστικισμού πήραν διδασκαλίες και θεωρίες από τις ειδωλολατρικές θρησκείες των Περσών, της Βαβυλωνίας, της Συρίας, της Αιγύπτου, των αρχαίων Ελλήνων, από τον Ιουδαϊσμό και σαν πολύμορφη θρησκευτική κίνηση, όπως ήταν επόμενο, με την εμφάνιση του Χριστιανισμού προσπάθησε να παραλάβει όσες διδασκαλίες θεωρούσε απαραίτητες, όπως το πρόσωπο του Ιησού Χριστού και τα κυριότερα σημεία της χριστιανικής σωτηριολογίας και να τις προσαρμόσει στο συγκρητισμό.


Οι διδασκαλίες του Γνωστικισμού είναι πολλές, όπως πολλοί είναι και οι αρχηγοί των αιρέσεων που ανήκουν στο κίνημα αυτό θα αναφέρουμε ενδεικτικά: Διδάσκει ότι ο δημιουργός θεός της Π. Διαθήκης, του νόμου και των προφητών, ο θεός του Ισραήλ, συγκρούεται με τον αγαθό θεό, τον πατέρα του Ιησού Χριστού και ότι ο κόσμος θεωρείται ως δημιούργημα κάποιας κατώτερης θεϊκής δύναμης γι’αυτό και επικρατεί το κακό.


Επίσης εκφράζεται με τη θέση ότι ούτε η πίστη είναι χρήσιμη, ούτε η Ηθική, ούτε η Λατρεία, αλλά μόνο η γνώση είναι σε θέση να οδηγήσει στη σωτηρία και αυτή η γνώση είναι η επίγνωση του ανθρώπου, η αυτογνωσία μέσω της οποίας ο άνθρωπος φτάνει στον θεό. Δίδασκαν ότι η παρουσία του Χριστού στον κόσμο ήταν φαινομενική. Ο Χριστός ενώθηκε με τον άνθρωπο Ιησού κατά την Βάπτιση στον Ιορδάνη ποταμό. Το πάθος ήταν φαινομενικό, φανταστικό, αφού δεν σταυρώθηκε ο ίδιος ο Χριστός, αλλά ο Σίμων ο Κυρηναίος στον οποίο ο Χριστός έδωσε την μορφή του.


Ορισμένοι Γνωστικοί θεωρούσαν την ύλη κακή και ακάθαρτη και ακολούθησαν αυστηρή ασκητική ζωή για να καταστρέψουν το σώμα. Άλλοι πάλι για να καταστρέψουν το σώμα, επιδίδονταν σε ακόρεστη απόλαυση κάθε υλικής ηδονής, ώστε ν’ανοίξει ο δρόμος προς την καθαρή γνώση και λύτρωση. Παράλογες και ακατανόητες διδασκαλίες.


Οι άγιοι Απόστολοι και οι Αποστολικοί Πατέρες είναι εκείνοι που διέγνωσαν τον μεγάλο κίνδυνο που διέτρεχε ο Χριστιανισμός από τον Γνωστικισμό, γι’αυτό και αγωνίστηκαν με όλες τις δυνάμεις τους εναντίον του. Όλη η Κ. Διαθήκη αποτελεί ζωντανή μαρτυρία για τον αγώνα της Εκκλησίας κατά των ετεροδιδασκαλιών πού έχει το ψεύτικο όνομα της Γνώσεως, όταν αυτή βρισκόταν σε εξέλιξη και επετίθετο με συγκρητιστικές διαθέσεις κατά του Χριστιανισμού.

 

Ίσως ο Ευαγγελιστής Ιωάννης για να αποκρούσει τον Γνωστικισμό, έγραψε το Ευαγγέλιο και τις επιστολές. Από την αρχή ως το τέλος επιμένει πώς: « Ο Λόγος σάρξ εγένετο» (Ιωάν.Α,14), δηλαδή ο Χριστός αληθινά σαρκώθηκε και αληθινά τον είδαν οι αυτόπτες μάρτυρες.


Γνωρίζοντας ο απ. Παύλος τις διδασκαλίες του Γνωστικισμού, μέσω των επιστολών του προτρέπει τους χριστιανούς να είναι προσεκτικοί. Στον μαθητή του Τιμόθεο εφιστά την προσοχή: « Ω Τιμόθεε, τον πολύτιμο θησαυρό της αληθείας του Ευαγγελίου φύλαξε τον ανόθευτον, αποφεύγοντας τις βλάσφημες φλυαρίες και αντιλογίες της πλάνης, η οποία φέρει το ψεύτικο όνομα της Γνώσεως».(Α΄Τιμ,ΣΤ.20). Γι’αυτό και στον μαθητή του Τίτο δίνει την διαχρονική συμβουλή: «Αιρετικόν άνθρωπον, ο οποίος ύστερα από πρώτην και δευτέραν συμβουλήν παραμένει στην πλάνην του, παράτησέ τον και μη συζητάς πλέον μαζί του» (ΤΙΤ.Γ,10).


Οι διάδοχοι των αγ. Αποστόλων, οι αποστολικοί πατέρες άγιοι Ιγνάτιος, Πολύκαρπος, Ιππόλυτος, Ειρηναίος κ.α. αγωνίστηκαν δυναμικά εναντίον του Γνωστικισμού το γνωρίζουμε από τα συγγράμματά τους. Αργότερα, οι Εκκλησιαστικοί συγγραφείς: Ωριγένης, Κλήμης Αλεξανδρεύς, Ευσέβιος Καισαρείας, ο άγιος Επιφάνιος μας δίνουν πολλές πληροφορίες για την παναίρεση του Γνωστικισμού.


Από την εποχή λοιπόν των αγ. Αποστόλων, εδώ και 2.000 χρόνια, παρουσιάστηκαν πολλές αιρέσεις πού πολέμησαν και κομμάτιασαν την Εκκλησία του Χριστού. Όλες αυτές οι αιρέσεις προετοίμασαν την εμφάνιση, στην εποχή μας, της σατανικής παναίρεσης του Οικουμενισμού, η οποία προωθείται από Πατριάρχες και Μητροπολίτες, «από λύκους βαρεις μη φειδόμενοι του ποιμνίου» (Πραξ. Κ,29), λύκους φοβερούς με εμφάνιση προβάτου, που δεν λυπούνται τα λογικά πρόβατα του Χριστού, όπως μας το λέει ξεκάθαρα ο απόστολος Παύλος.


Μακαριώτατε, άγιοι Αρχιερείς, Πατέρες, εν Χριστώ αδελφοί.

Σε νεότερα χρόνια, στα Βυζαντινά και ειδικά το 1054 μ.χ. η ενωμένη Εκκλησία του Χριστού, ο χριστιανικός κόσμος χωρίζεται σε Ανατολική Όρθόδοξη Εκκλησία με κέντρο το Πατριαρχείο της Κων/πόλεως και σε Δυτική λεγόμενη Παπική Εκκλησία με κέντρο το Πατριαρχείο της Ρώμης. Ο Επίσκοπος της Ρώμης και Επίσκοποι της Δύσεως ήσαν εκείνοι που δίδαξαν διεστραμμένα τις αλήθειες του Ευαγγελίου, με αποτέλεσμα ν’αποκοπούν, να χωρισθούν από την «Μία Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία» και ν’αποτελέσουν σταδιακά ένα ξεχωριστό ανεξάρτητο πολιτικό-οικονομικό και διπλωματικό κράτος με έδρα το Βατικανό. Επομένως είναι λάθος να ονομάζουμε τον παπισμό εκκλησία και μάλιστα χριστιανική, γιατί οι παπικοί απομακρύνθηκαν από την Αποστολική Πίστη και δεν έχουν Αποστολική διαδοχή, δεν έχουν Ιεροσύνη, είναι αιρετικοί.


Από τότε πλέον οι λαοί της Δύσεως, με την σύμπραξη του Πάπα και τις κάθε είδους σταυροφορίες, προσπαθούν να υποδουλώσουν το βυζαντινό κράτος και την Ορθόδοξη Εκκλησία. Οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες, για ν’αποφύγουν τον κίνδυνο και από τα δυτικά κράτη, έρχονται σε συνεννόηση με τον Πάπα της Ρώμης, συναντώνται σε Συνόδους και διαπραγματεύονται τα Δόγματα της Εκκλησίας, δηλαδή παζαρεύουν την Ορθοδοξία, προκειμένου να λάβουν στρατιωτική βοήθεια από την Δύση εναντίον των ποικίλων εχθρών του Βυζαντινού Κράτους.


Η Εκκλησιαστική Ιστορία αναφέρει Δέκα Συνόδους και άλλες τόσες συναντήσεις Ορθόδοξων και Παπικών μέχρι το 1453 μ.χ., όταν τελικά κυριεύθηκε η Κων/πολη από τους Οθωμανούς. Από αυτές τις Συνόδους ξεχωρίζουν δύο. Η πρώτη ήταν η Σύνοδος στην πόλη της Γαλλίας Λυών το 1274 μ.χ., όπου έγινε η ένωση της Ορθοδόξου αντιπροσωπείας με τους Παπικούς. Οι αποφάσεις αυτής της Συνόδου δεν εφαρμόσθηκαν, λόγω διαφόρων καταστάσεων αλλά και της αντιστάσεως του πιστού λαού του Βυζαντίου. Η αντίδραση εναντίον της ενώσεως ήταν γενική στην Ανατολή, η δε προσπάθεια του Αυτοκράτορα να την επιβάλει με την βία προκάλεσε μεγαλύτερη αντίδραση.


Η σημαντικότερη και τελευταία απόπειρα ενώσεως έγινε στη Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας, στη Βόρεια Ιταλία το 1438-1439, 14 χρόνια προτού να κυριεύσουν οι Οθωμανοί την Κων/πολη. Για τη Σύνοδο αυτή έχουμε τις περισσότερες πληροφορίες από τ’απομνημονεύματα του Μεγάλου Εκκλησιάρχη, θεολόγο και νομικό Σίλβεστρο Συρόπουλο, ο οποίος συμμετείχε στην πολυπληθή αντιπροσωπεία των Ορθοδόξων για την Σύνοδο αυτή. Γράφει λοιπόν ο Συρόπουλος: « Η Βυζαντινή αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον αυτοκράτορα Ιωάννη τον 8ο Παλαιολόγο, τον Πατριάρχη Ιωσήφ, πολλούς Αρχιερείς και αξιωματούχους μετέβησαν στην Ιταλία, για να ζητήσουν στρατιωτική βοήθεια από τον Πάπα Ευγένιο τον 4ο και να διαπραγματευθούν την Ορθόδοξη Πίστη.


Όταν έφθασαν οι Ορθόδοξοι στην πόλη της Φερράρας, ο Πατριάρχης Ιωσήφ ζήτησε να του παραχωρήσουν ιδιαίτερο Ναό για να τελέσει τη Θεία Λειτουργία χωριστά από τους Λατίνους. Ο Πάπας τον παρέπεμψε στον Επίσκοπο της πόλεως, ο οποίος με διάφορες προφάσεις, αρνήθηκε να παραχωρήσει Ναό στους Ορθοδόξους. Τελικά μετά από πολλές θεολογικές συνεδριάσεις 17 μηνών στην Φερράρα και Φλωρεντία με τις πιέσεις του Αυτοκράτορα αλλά και τις ποικίλες πιέσεις του Πάπα, η Ορθόδοξη αντιπροσωπεία υπέγραψε την ένωση με τους Λατίνους, υπέγραψε την υποδούλωση της Ορθοδοξίας στον αιρετικό Πάπα.


Την απόφαση της Συνόδου δεν υπέγραψαν ο άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, ο αδελφός του Ιωάννης Ευγενικός, ο Μητροπολίτης Σταυρουπόλεως Ησαΐας, οι εκπρόσωποι της εκκλησίας της Ιβηρίας-Γεωργίας δεν υπέγραψαν ο αδελφός του αυτοκράτορα Δημήτριος, ο φιλόσοφος Γεώργιος πλήθων και ο Γεώργιος Σχολάριος.


Όταν ο Πάπας πληροφορήθηκε ότι ο άγιος Μάρκος δεν υπέγραψε, δήλωσε με πικρία: « λοιπόν εποιήσαμεν ουδέν», είναι σαν να μην κάναμε τίποτε και πράγματι, γιατί όταν η Ορθόδοξη αντιπροσωπεία επέστρεψε στην Κων/πολη ο λαός αποδοκίμασε αυτούς που υπέγραψαν την ένωση και δεν εκκλησιάζονταν στους Ναούς που λειτουργούσαν οι ενωτικοί, οι προδόται της Ορθοδόξου Πίστεως μας.


Επί ενάμισι έτος συζητούσαν και συνεδρίαζαν στην Φερράρα και Φλωρεντία το αποτέλεσμα ήταν ότι υπέγραψαν την προδοσία της Ορθοδοξίας. Ωστόσο ο Πάπας δεν μπόρεσε να βοηθήσει στρατιωτικά και τελικά η Κων/πολη έπεσε στα χέρια των Οθωμανών. Το τι συμφωνήθηκε στη Σύνοδο μας το διασώζει ο Συρόπουλος στα λόγια του αυτοκράτορα Ιωάννου του 8ου Παλαιολόγου: «Ημείς ούτως εποιήσαμεν και εστέρξαμεν την ένωσιν, ίνα έχει εκάτερον μέρος τα έθη και την τάξιν, ην είχεν και πρότερον. Ούτε ημείς προσήλθομεν τη δόξη των Λατίνων, ουθ’οι Λατίνοι τη των Γραικών».

Όλα αυτά τ’αναφέρουμε για να επισημάνουμε:

Πρώτον: η αντιπροσωπεία των Ορθοδόξων στις Συνόδους, πρώτα διαλεγόταν, συζητούσε τις διαφορές στα δόγματα και εάν οι συμμετέχοντες συμφωνούσαν, τότε και μόνον τότε συμπροσεύχονταν και συλλειτουργούσαν, σε αντίθεση με τους σημερινούς Ορθόδοξους Οικουμενιστές.

 Δεύτερον: Απ’όλες αυτές τις Συνόδους, από το 1054 μ.χ. έως το 1453, βγαίνει το συμπέρασμα ότι οι Παπικοί, οι Λατίνοι ήταν και είναι ανυποχώρητοι στις αιρετικές τους διδασκαλίες « Οίδαμεν γαρ ότι οι Λατίνοι ουδόλως μεταβάλλωσι τι ων δοξάξουζι» σημειώνει ο Σίλβεστρος Συρόπουλος.


Τρίτον: Όταν οι Ορθόδοξοι αντιπρόσωποι υποχωρούσαν στα Δόγματα, όταν πρόδιδαν την Ορθόδοξη Πίστη, οι Ιερείς, οι Μοναχοί και ο πιστός λαός του θεού, οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί ήταν εκείνοι που ακύρωναν τις προδοτικές αποφάσεις και ενώσεις, γιατί είχαν σε μεγάλο βαθμό το Ορθόδοξο φρόνημα, ώστε αντιστέκονταν στις αποφάσεις του αυτοκράτορα, του Πατριάρχη και των Μητροπολιτών, τος οποίους ονόμαζαν προδότες της Ορθοδοξίας. Σε αντίθεση με την εποχή μας όπου έχουμε πέσει σε διαρκή θρησκευτικό λήθαργο.


Τέταρτον: Όλην αυτήν την προδοτική αναστάτωση στον χώρο της Εκκλησίας, την δημιουργούν η ομάδα των Οικουμενιστών Επισκόπων του Πατριαρχείου Κων/πόλεως με την αιρετική ομάδα του Βατικανού. Αυτά τα λίγα άτομα με δικτατορικό τρόπο θέλουν να εφαρμόσουν τα σκοτεινά σχέδια της Νέας Τάξης Πραγμάτων και να ενώσουν δήθεν όλους τους Χριστιανούς και στη συνέχεια να ενώσουν όλες τις δαιμονικές θρησκείες με την Ορθόδοξη Πίστη σε μία Παγκόσμια Θρησκεία, ισοπεδώνοντας το πρόσωπο του θεανθρώπου Ιησού Χριστού με τον Μωάμεθ, με τον Βούδα και με όλες τις θεότητες του Ινδοϊσμού, του Βραχμανισμού και άλλων δοξασιών.


Ο αγώνας της Παπικής αιρέσεως να υποτάξει και υπουδουλώσει την Ορθόδοξη Εκκλησία του Χριστού συνεχίζεται. Δεκάδες συναντήσεις και συνεδριάσεις ακολούθησαν μεταξύ των Παπικών και Ορθόδοξων και στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.


Όμως όλες οι Τοπικές Σύνοδοι της Κων/πόλεως έως το 1895 καταδίκασαν τις παπικές αιρέσεις. Οι τότε αγιασμένοι Πατέρες, οι Επίσκοποι, ο κλήρος, οι Μοναχοί και ο λαός αντιστάθηκαν, γιατί πίστευαν ότι ο παπισμός είναι αίρεση χωρίς την θεία χάρη, χωρίς μυστήρια.


Οι άγιοι Απόστολοι λοιπόν και οι Αποστολικοί Πατέρες αγωνίστηκαν, ώστε να μην αναμειχθεί η χριστιανική πίστη με την παναίρεση του Γνωστικισμού. Τα πρόσωπα όμως αλλάζουν και όπως στην Ιστορία των κρατών παρουσιάζονται προδότες της πατρίδος και γίνονται αιτία να υποδουλωθεί το κράτος, έτσι και στον χώρο του χριστιανισμού. Από τα τέλη του 19ου παρουσιάστηκαν προδότες της Ορθοδοξίας Πατριάρχες και Μητροπολίτες, οι οποίοι γνωρίζοντας την αδιαφορία και την άγνοια του λαού σχετικά με την Ορθόδοξη πίστη, με δόλιο τρόπο ανέμειξαν την Ορθοδοξία με την παναίρεση του Οικουμενισμού. Και σήμερα υπάρχει ανάμειξη αιρέσεων και θρησκειών και έχουν όλοι την αίσθηση ότι με διαφορετικούς τρόπους λατρείας πιστεύουν και προσκυνούν τον ίδιο θεό. Ενιαία διοίκηση, ενιαία οικονομία, ένα νόμισμα, μία θρησκεία! Ποτέ άλλοτε, ο Θρησκευτικός Συγκρητισμός, δεν θα μπορούσε να έχει τόσο ευνοϊκές συνθήκες αναπτύξεως όσες διαθέτει σήμερα.

Το άθεο Δόγμα του Οικουμενισμού εμφανίζεται για πρώτη φορά το 1878 στον αιρετικό προτεσταντικό χώρο, ως προσπάθεια προσεγγίσεως και συνεργασίας όλων των προτεσταντικών ομάδων. Στην γεμάτη από αιρετικές παρασυναγωγές Ευρώπη, από το 1850 παρουσιάζεται ένας θρησκευτικός αποχρωματισμός. Ο μεγάλος πληθυσμός των πόλεων πέφτει στην απιστία ο κλήρος απομακρύνεται από τον λαό, οι ναοί αδειάζουν και γενικά επικρατεί αδιαφορία και αποξένωση.


Μπροστά σ’αυτόν τον κίνδυνο της διαλύσεως των ψευδοεκκλησιών, παρουσιάζονται συντηρητικές ομάδες πού αναζητούν συνεργασία και ενοποίηση. Μετά από πολλές ενοποιήσεις των Προτεσταντικών ομάδων στην Αγγλία, στην Γερμανία, στη Γαλλία, στην Ολλανδία και στην Αμερική, φτάνουμε το 1948 στην Γενική Συνέλευση στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας, όπου με την συμμετοχή 147 προτεσταντικών ομολογιών, ιδρύεται το Σατανικό συνονθύλευμα των αιρέσεων, το Π.Σ.Ε. Αντιπροσώπους έστειλαν μόνον το Οικουμενικό Πατριαρχείο, η Εκκλησία της Κύπρου και η πρωτοπόρος εκκλησία της Ελλάδος.


Σε αντίθεση με τον Παπισμό, η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι και ιδρυτικό Μέλος αυτού του Οργανισμού που λέγεται Π.Σ.Ε. και μάλιστα χάρη στη συμμετοχή των προδοτών του Οικουμενικού Πατριαρχείου, οι προσπάθειες των Προτεσταντών πήραν Οικουμενικό χαρακτήρα. Εάν δεν συμμετείχαν οι Ορθόδοξοι Οικουμενιστές, η όλη κίνηση θα έμενε στα πλαίσια αδιεξόδου προτεσταντικού διαλόγου, χωρίς κύρος και αποτέλεσμα παγχριστιανικής συνεργασίας. Ο Παπισμός δεν έγινε μέλος του Π.Σ.Ε. και τούτο γιατί διακηρύττει: « η ένωση των χριστιανών μπορεί να γίνει μόνον με την επιστροφή όλων των χριστιανών στη μόνη αληθινή εκκλησία του χριστού πού είναι η Ρωμαιοκαθολική», αλλά συμμετέχει ενεργά στο έργο διαφόρων επιτροπών του Π.Σ.Ε. και προσπαθεί να επηρεάσει την όλη πορεία του προς ίδιον όφελος, με βάση τον Παποκεντρικό Οικουμενισμό, όπως καθορίστηκε το 1965 στη Β΄Βατικανή Σύνοδο.


Και ενώ όλα τα Ορθόδοξα Πατριαρχεία και οι τοπικές εκκλησίες, εκτός της Κων/πόλεως, αρνήθηκαν να συμμετέχουν στο Π.Σ.Ε. η δυναμική αυτή κίνηση υποχωρεί σταδιακά και οι Ορθόδοξες Εκκλησίες υποβάλλουν αιτήσεις για να γίνουν δεκτές ως Μέλη του Π.Σ.Ε. στη Γενική Συνέλευση του Νέου Δελχί το 1961. Η προδοσία της Ορθοδοξίας σε όλο της το μεγαλείο.


Μακαριώτατε, πατέρες αγαπητοί εν Χριστώ,


Η εποχή μας ταλανίζεται από πολλές και διάφορες αιρέσεις και κυρίως από τον Οικουμενισμό, ο οποίος περιέχει το σύνολο των αιρέσεων και προβάλλεται και επιβάλλεται από τα δήθεν πλέον Ορθόδοξα Πατριαρχεία. Αυτή είναι η διαφορά του άθεου Οικουμενισμού από τις παλαιότερες γνωστές αιρέσεις, οι οποίες αμφισβητούσαν μία συγκεκριμένη χριστιανική αλήθεια.


Το οικουμενιστικό όραμα στην προέκτασή του δεν περιορίζεται μόνο στην ένωση των χριστιανικών εκκλησιών-παρασυναγωγών Ορθοδόξων, Παπικών, Προτεσταντών Αντιχαλκιδονίων, αλλά επεκτείνεται και στις «θρησκείες του κόσμου». Σε πρώτη φάση ξεκινά από τις λεγόμενες μονοθεϊστικές θρησκείες, τον Χριστιανισμό, τον Ιουδαϊσμό και το Ισλάμ με προοπτική να επεκταθεί και στις υπόλοιπες, τον Ινδουϊσμό, τον Βουδισμό κ.άλλες. Όλοι θα παραμείνουν στις πλάνες τους αμετακίνητοι και μόνον οι Ορθόδοξοι θα μετακινηθούμε, από την μόνη αληθινή πίστη, για ν’αποδεχθούμε τις δαιμονικές θεωρείες όλων των αιρέσεων και θρησκειών και όλα αυτά γίνονται στο όνομα της υποκριτικής αγάπης.


Η διαπίστωση είναι ότι στην αρχή της 3ης μ.χ. χιλιετίας η Ορθόδοξη εκκλησία μάχεται και πολεμά με τα κύματα ενός ύπουλου εσωτερικού εχθρού, του σύγχρονου θρησκευτικού συγκρητισμού, του Οικουμενισμού. Το πλοίο της Εκκλησίας κλυδωνίζεται και πάλι εμείς όμως γνωρίζουμε ότι όσες θύελλες και αν ξεσπάσουν, όσοι πόλεμοι κι αν κηρυχθούν, όσα κύματα και αν σηκωθούν, η κιβωτός της σωτηρίας μας, η αγία μας εκκλησία «ναυάγιον ουχ υπομένει», γιατί έχει καπετάνιο τον ίδιο τον χριστό, ο οποίος μας βεβαιώνει «και πύλαι άδου ου κατισχύσουσιν αυτής» (Ματ. Ι ΣΤ, 18),δηλαδή όλες οι δυνάμεις τους σκότους δεν θα υπερισχύσουν αυτής.


Τελειώνοντας θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Μακαριώτατο Αρχιέπισκοπο μας κ. Καλλίνικο, τους αγίους Αρχιερείς της Ιεράς ημών Συνόδου, για την τιμή που μου ανέθεσαν την ομιλία της σημερινής ομολογιακής συνάξεως.
Ευχαριστίες προς τους λοιπούς Πατέρες και πρός όλους εσάς για τον κόπο και την υπομονή να με ακούσετε.
Εύχομαι καλό υπόλοιπο της αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής και να μας αξιώσει ο Θεός να εορτάσουμε το άγιο Πάσχα.


Ευχαριστώ

Δευτέρα 2 Μαρτίου 2026

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΕΛΙΣΣΑΙΟΥ ΣΤΟΝ ΠΑΠΑ - ΝΙΚΟΛΑ ΤΟΝ ΠΛΑΝΑ


Ἐδῶ ἀξίζει νὰ ἀναφέρουμε καὶ ἕνα ἀκόμη θαῦμα ποὺ ἔζησε αὐτὴ ἡ ἁγία μορφή, ὁ παπᾶΝικόλας ὁ Πλανᾶς. Συγκεκριμένα διαβάζω τὸ κεφάλαιο «Ἐμφάνισις τοῦ Προφήτου Ἐλισσαίου» ἀπὸ τὸ βιβλίο «Ὁ παπᾶ-Νικόλας Πλανᾶς. Ὁ ἁπλοϊκὸς ποιμὴν τῶν ἁπλοϊκῶν προβάτων», Μάρθας Μοναχῆς:

«Εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ πρώτου διωγμοῦ τῶν Παλαιοημερολογιτῶν, ἠθέλησε (σ. ὁ παπᾶΝικόλας) νὰ λειτουργήσῃ κατὰ τὸ πάτριον ἡμερολόγιον τὴν ἑορτὴν τοῦ προφήτου Ἐλισσαίου. Ἀλλὰ φοβούμενος μήπως τοῦ παρουσιασθοῦν ἐμπόδια, συνεφώνησε μὲ τὴν βοηθόν του ἀφ’ ἑσπέρας, νὰ πᾶνε εἰς τὸν Ἅγιον Σπυρίδωνα τοῦ Μαντουκᾶ. Τὸ πρωὶ ἐπῆγεν ἡ ψάλτριά του καὶ τὸν περίμενε. Ἡ ὥρα παρήρχετο καὶ ὁ παπᾶς δὲν ἐφαίνετο νὰ ἔλθῃ νὰ λειτουργήσῃ. Ἀπηλπίσθη. Ἐνόμισε πὼς κάτι σπουδαῖον θὰ τοῦ ἔτυχε, καὶ δὲν ἐπῆγε ὡς αὐτὴν τὴν ὥραν. Ἔφυγε καὶ πῆγε εἰς τὸν Προφήτην Ἐλισσαῖο (διότι ἐκεῖ ἦταν τὸ “κέντρον τῶν πληροφοριῶν”), νὰ ρωτήσῃ τὶ γίνεται ὁ παπᾶς, καὶ νά, τὸν βλέπει μέσα στὴν ἐκκλησία νὰ ἑτοιμάζεται νὰ λειτουργήσῃ! Τοῦ ἔκαμεν παρατήρησιν, γιατὶ ἠθέτησε τὴν συνεννόησιν ποὺ εἴχανε κάμει, καὶ ἀκόμη ὅτι δὲν ἐφοβήθη, παρά ἦλθε μέσα στὸ κέντρον, μέσα στὴν βράση τοῦ διωγμοῦ. Τῆς λέγει: “Μὴ μὲ μαλώνεις, γιατὶ σήμερα τὸ πρωὶ εἶδα τὸν Προφήτη καὶ μοῦ εἶπε νὰ λειτουργήσω, καὶ νὰ μὴ φοβηθῶ τίποτα, γιατὶ αὐτὸς θὰ μὲ προσέχῃ”. Ἔμεινε ἡ βοηθός του μὲ τὴν συζήτησιν ἀτελείωτη! -“Μά, πῶς τὸν εἶδες”; τὸν ρωτᾶ. Τῆς λέγει: “Σηκώθηκα σήμερα τὸ πρωὶ καὶ ἑτοιμάστηκα γιὰ τὸν Ἅγιο Σπυρίδωνα. Ἐκάθησα σὲ μιὰ πολυθρόνα ὡς ποὺ νὰ μοῦ φέρουν τὸ ἁμάξι. Αὐτὴ τὴν στιγμή, βλέπω μπρός μου τὸν προφήτην Ἐλισσαῖον, καὶ μοῦ λέγει, νὰ πάω στὴν ἐκκλησίαν του νὰ λειτουργήσω”! Ἔφεραν οἱ δικοί του τὸ ἁμάξι καὶ τοὺς λέγει: “Νὰ πῆτε τοῦ ἁμαξᾶ νὰ μὲ πάῃ στὸν Προφήτην...”. Ἄρχισαν τὶς φωνὲς οἱ δικοί του: “Τὶ εἶναι αὐτά; Ἀφοῦ εἴπαμε τοῦ ἁμαξᾶ γιὰ τὸν Ἅγιο Σπυρίδωνα”. -“Αὐτό ποὺ σᾶς λέγω. Νὰ μὲ πᾶτε στὸν Προφήτη. Τὸν εἶδα ἐμπρός μου καὶ μὲ διέταξε”».

Κυριακή 1 Μαρτίου 2026

ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ 2026 (Τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου)

DSC 8970


γαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί,

«Μεγίστην εὐεργεσίαν βλέποντες, χεῖρας κροτήσωμεν, 

τὰ διεστῶτα μέλη τοῦ Χριστοῦ, συνηγμένα πρὸς ἕνωσιν»

            Μέσα ἀπὸ αὐτὸ τὸ τροπάριο ποὺ ἀκούσαμε στὸν κανόνα, ὁ ὑμνωδὸς μᾶς προτρέπει σήμερα, Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, νὰ χειροκροτήσουμε γιορτάζοντας τὴ μεγάλη εὐεργεσία. Ποιά εἶναι αὐτή; Ἡ ἑνότητα τῶν χριστιανῶν. Ἡ ἑνότητα! Γιὰ αὐτὴν εἶχε προσευχηθεῖ ὁ ἴδιος ὁ Δεσπότης Χριστὸς λίγο πρὶν τὸ ἑκούσιο Πάθος.  Ποιός ἀγωνιᾶ σήμερα γιὰ τὴν ἑνότητα; Ὁ ὑμνωδὸς ἀναφέρεται στὴν ἑνότητα τῶν χριστιανῶν ποὺ βρίσκονταν σὲ διάσταση γιὰ περισσότερο ἀπὸ ἑκατὸ χρόνια ἐξαιτίας τῆς εἰκονομαχίας.

             εἰκονομαχία ἦταν μία αἵρεση ποὺ μὲ αὐτοκρατορικὴ βούλα συντάραξε τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἀπὸ τὸ 726 ἕως τὸ 842. Οἱ ἱερὲς εἰκόνες τοῦ Χριστοῦ, τῆς Θεοτόκου καὶ τῶν Ἁγίων ἀφαιρέθηκαν ἀπὸ τοὺς Ναοὺς καὶ πολλὲς ἀπὸ αὐτὲς ἔγιναν ἀντικείμενα ἀδιάντροπης βεβήλωσης. Οἱ εἰκονομάχοι, ἐπηρεασμένοι ἀπὸ τὶς ἀνεικονικὲς ἀντιλήψεις τῶν ἰουδαίων καὶ τῶν ἰσλαμιστῶν, ἐξαπέλυσαν σφοδρὸ μίσος κατὰ τῶν χριστιανῶν ποὺ ὁμολογοῦσαν ἀληθινὰ καὶ συνειδητὰ τὴν προσκύνηση τῶν ἁγίων εἰκόνων:  τοὺς ἐξόριζαν, τοὺς φυλάκιζαν, δήμευαν περιουσίες, ἔκλειναν Μοναστήρια, ἀνάγκαζαν Μοναχοὺς καὶ Μοναχὲς σὲ γάμο καὶ βασάνιζαν ποικιλοτρόπως. 

            Εἶχε ἀπόλυτο δίκιο ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ὅταν ἔγραφε τὸ: «νοῦς ἀποστὰς τῆς θεωρίας τοῦ Θεοῦ ἢ κτηνώδης ἢ δαιμονιώδης γίνεται». Οἱ εἰκονομάχοι εἶχαν ξεφύγει ἀπὸ τὴ θεωρία τοῦ Θεοῦ κατὰ κύριο λόγο διότι, ἀπαγορεύοντας τὴν ἀπεικόνιση τοῦ Χριστοῦ, προσέβαλλαν τὸ γεγονὸς τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως. Ἐμεῖς ὅταν προσκυνοῦμε τὴν εἰκόνα τοῦ Κυρίου, ὁμολογοῦμε ὅτι ὁ Θεὸς ἔγινε ἄνθρωπος, ἔλαβε ἀνθρώπινη μορφὴ καί, ἑπομένως, μπορεῖ νὰ ἀπεικονισθεῖ, ὅπως ὁ καθένας μας. Καὶ ἔγινε ὁ Θεὸς ἄνθρωπος γιὰ νὰ κάνει τὸν καθένα μας κατὰ χάριν θεό. Ἄν, ὅμως, ὁ Χριστὸς δὲν μπορεῖ νὰ εἰκονισθεῖ, ὅπως ὑποστήριζαν οἱ εἰκονομάχοι, σημαίνει ὅτι δὲν ἔγινε τέλειος ἄνθρωπος. Καὶ ἂν δὲν ἔγινε τέλειος ἄνθρωπος, ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι δὲν ἔχουμε καμία σύνδεση μὲ τὸν Θεὸ καὶ ἄρα εἴμαστε καταδικασμένοι στὴν ἀπώλεια καὶ τὸν θάνατο.

            Θάνατος, ὅμως, καὶ Ὀρθοδοξία εἶναι δύο ἔννοιες ἀντίθετες. Πῶς νὰ μὴν εἶναι; Ἀφοῦ ἡ Ὀρθοδοξία ἀποτελεῖ τὴν μόνη ὁδὸ πρὸς τὴν Θέωση καὶ τὴν ἀληθινὴ Ζωή. Τὸ γνώριζαν αὐτὸ πολὺ καλὰ οἱ Ἅγιοι Πατέρες καὶ οἱ Ἁγίες Μητέρες, γιὰ αὐτὸ καὶ πάλαιψαν νὰ κρατήσουν τὴν Ὀρθοδοξία ἀνόθευτη καὶ ὄχι ἐπειδὴ ἦταν πεισματάρηδες, οὔτε διότι τὴν θεώρησαν ὡς μία καλὴ ἰδεολογία. Ἐκεῖνοι θυσιάσθηκαν, μὲ ἀποτέλεσμα σήμερα, δύο χιλιετίες μετὰ τὴν ἵδρυση τῆς Ἐκκλησίας κατὰ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς, νὰ εἴμαστε ὀρθόδοξοι καὶ νὰ γιορτάζουμε ἐλεύθερα τὸν θρίαμβο τῆς Ὀρθοδοξίας. Τοὺς εἴμαστε εὐγνώμονες.

            Τοὺς εἴμαστε εὐγνώμονες ὅπως εὐγνώμων ἦταν ὁ Ἀπόστολος Ναθαναὴλ στὸν Ἀπόστολο Φίλιππο. Ἀκούσαμε σήμερα στὴν εὐαγγελικὴ περικοπὴ ὅτι ὁ Χριστὸς βρῆκε τὸν Φίλιππο καὶ τοῦ πρότεινε νὰ τὸν ἀκολουθήσει. Ὁ Φίλιππος ἀμέσως ἀκολούθησε τὸν Κύριο καὶ διαπίστωσε πολὺ σύντομα ὅτι ὁ Ἰησοῦς εἶναι Αὐτὸς τὸν Ὁποῖο προεμήνυσαν οἱ Προφῆτες, ὁ Χριστός. Ὁ Φίλιππος πίστεψε, δηλαδὴ ἐμπιστεύθηκε τὸν Ἰησοῦ ὡς Μεσσία. Αὐτὴ τὴν πίστη, τὸ πολύτιμο ἀγαθὸ ποὺ ἀξιώθηκε νὰ βιώσει, δὲν τὴν κράτησε γιὰ τὸν ἑαυτό του. Ἀντιθέτως, ἔτρεξε στὸν καρδιακό του φίλο, τὸν Ναθαναήλ, καὶ μοιράσθηκε μαζί του τὴν ἀποκάλυψη.  «Βρῆκαμε αὐτὸν ποὺ προεμήνυσαν οἱ προφῆτες!», τοῦ εἶπε. Μὲ ἐφόδιο αὐτὴ τὴν μαρτυρία τοῦ Φιλίππου, ὁ Ναθαναὴλ πῆγε νὰ δεῖ περὶ τίνος πρόκειται. Ἕνα λόγο μόνο τοῦ εἶπε ὁ Κύριος καὶ τοῦ ἐνέπνευσε τὴν ἐμπιστοσύνη. Πίστεψε ἀμέσως ὁ Ναθαναὴλ καὶ ὁμολόγησε: «Διδάσκαλε, ἐσὺ εἶσαι ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ». 

             Φίλιππος στὸν Ναθαναὴλ προσέφερε τὴν Ὀρθοδοξία καὶ ὁ Ναθαναὴλ ὁμολόγησε. Αὐτὴν προσέφεραν καὶ σὲ ἐμᾶς οἱ Ἅγιοι Πατέρες καὶ ἐμεῖς ὁμολογοῦμε ὅτι ὁ Χριστὸς εἶναι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ποὺ μᾶς πῆρε ἀπὸ τὸν Ἅδη καὶ μᾶς ἀνέβασε στὸν Οὐρανό. 

              Ὀρθοδοξία εἶναι ὁ ὀρθὸς τρόπος νὰ πιστεύουμε στὸν Θεό. Ὡστόσο, αὐτὸ μόνο δὲν ἀρκεῖ γιὰ νὰ περιγράψει τὴ λέξη καὶ νὰ μᾶς καταστήσει ὀρθοδόξους. Ὀρθοδοξία εἶναι καὶ ἡ ὀρθὴ δοξολογία τοῦ Θεοῦ. Δηλαδή, νὰ δοξάζουμε τὸν Θεὸ μὲ τὸν τρόπο τῆς ζωῆς μας, μὲ τὰ λόγια, μὲ τὰ ἔργα καὶ μὲ τὴ σκέψη μας. Ὀρθοδοξία εἶναι νὰ ζοῦμε, ἢ τουλάχιστον νὰ προσπαθοῦμε νὰ ζοῦμε, ὅπως ἔζησε ὁ Θεάνθρωπος.

             Ὀρθοδοξία εἶναι ἄγγιγμα ψυχῆς διότι ἄγγιγμα ψυχῆς ἦταν ὅλη ἡ ζωὴ τοῦ Χριστοῦ, ἄγγιγμα τῆς ψυχῆς τῶν ἀνθρώπων ποὺ δὲν ἔχουν δόλο, ὅπως ὁ Ναθαναήλ. 

γαπητοὶ ἀδελφοί,

            Αὐτὸ τὸ ἄγγιγμα τῆς ψυχῆς, αὐτὸ τὸ τζιβαέρι ποὺ λέγεται Ὀρθοδοξία, στὴ διάρκεια τῶν αἰώνων τὸ ἐπιβουλεύθηκαν πολλοὶ ἐχθροί, ἐσωτερικοὶ καὶ ἐξωτερικοί. Δυστυχῶς, αὐτοὶ ποὺ προκάλεσαν καὶ προκαλοῦν τὰ περισσότερα τραύματα εἶναι οἱ ἐσωτερικοί, ἄνθρωποι ποὺ βάζουν μπροστὰ τὰ «θέλω» τους, μὲ ἀποτέλεσμα ἡ Ἐκκλησία νὰ κλυδωνίζεται, δίχως βέβαια ποτὲ νὰ καταποντιστεῖ. Τέτοιοι εἶναι καὶ οἱ αἱρετικοί. Ἡ Ἐκκλησία σὲ αὐτοὺς θέσπισε τὸ ἀνάθεμα, ὅπως διαβάζουμε στὸ λεγόμενο συνοδικό. Αὐτό, ὅμως, ἡ Ἐκκλησία δὲν τὸ ἐκφωνεῖ θριαμβολογῶντας. Δὲν τὸ λέμε γιὰ νὰ ἐκτονωθοῦμε ἐναντίον τῶν ἄλλων καὶ νὰ δείξουμε πόσο ἀνώτεροι καὶ ὁμολογητὲς εἴμαστε (-τὴν ὁμολογία μας πρέπει νὰ τὴν δείχνουμε μὲ τὸ φωτεινὸ παράδειγμά μας). Τὸ ἀνάθεμα λέγεται πρῶτον μὲ πόνο, διότι κάποιοι ἄνθρωποι σὰν ἐμᾶς ἔπεσαν θύματα τοῦ πονηροῦ καὶ δεύτερον λόγῳ τῆς φροντίδας τῶν Πατέρων, γιὰ νὰ μὴν ἀσπαστοῦν οἱ ὀρθόδοξοι χριστιανοὶ αἱρετικὲς δοξασίες. 

            Καὶ πάλι δυστυχῶς, τὸ νὰ ἀσπαστοῦν σήμερα οἱ χριστιανοὶ αἱρετικὲς δοξασίες, γιὰ κάποιους δὲν σημαίνει τίποτα ἀπολύτως. Πρόκειται γιὰ ἐκείνους ποὺ ὑποστηρίζουν τὴ σύγχρονη αἵρεση τοῦ οἰκουμενισμοῦ, ὁ ὁποῖος πρεσβεύει τὴ σωτηρία ἀνεξαρτήτως δόγματος. Ὡς ἕνας ἐκ τῶν πολλῶν ἑκατομμυρίων ποὺ ἑορτάζουν σήμερα τὴν Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, διερωτῶμαι πρὸς ὅσους πρεσβεύουν αὐτὴ τὴν αἵρεση: Γιατί αὐτὴ τὴν Κυριακὴ γιορτάζουμε τὴ νίκη τῆς Ὀρθοδοξίας; Ἂν ὑπάρχει σωτηρία σὲ κάθε δόγμα, τότε γιατί οἱ Ἅγιοί μας ἔδωσαν ἀγῶνες γιὰ νὰ κρατηθεῖ ἡ Ὀρθοδοξία;

            Μὲ τὴν χάρη καὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ἐμεῖς ἀνήκουμε στὴν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας, εἴμαστε ὀρθόδοξοι. Αὐτὸ εἶναι μὲν τὸ καύχημά μας, ἀλλὰ ἂς προσέξουμε καὶ κάτι: εἶναι καὶ μεγάλη εὐθύνη! Κρατοῦμε τὴν Ὀρθοδοξία; Ὁ καθένας ἀπὸ ἐμᾶς ἔχει καθῆκον νὰ μεταδώσει τὸ φῶς τῆς Ὀρθοδοξίας στοὺς ἀδελφοὺς ποὺ δὲν ἔχουν αὐτὸ τὸ φῶς, ὅπως ὁ Φίλιππος στὸν Ναθαναήλ, καὶ ὄχι νὰ ἀρκούμαστε καυχόμενοι ὅτι εἴμαστε ὀρθόδοξοι, διότι μὲ αὐτὴ τὴ συμπεριφορὰ θὰ βρεθοῦμε πρὸ μεγάλων ἐκπλήξεων…

            Στὴν ἀρχὴ τῆς ὁμιλίας ἔγινε ἀναφορὰ στὴν ἑνότητα, σὲ αὐτὴ τὴ μεγάλη εὐεργεσία τοῦ Θεοῦ ποὺ συνέβη μὲ τὴν ἀναστήλωση τῶν ἁγίων εἰκόνων. Ἡ διασάλευση τῆς ἑνότητας εἶναι ἔργο τοῦ μισόκαλου τῆς ψυχῆς. Ἄρα καὶ ὁ ἀγώνας γιὰ τὴν ἑνότητα μὲ κεφαλὴ τὸν Χριστό, εἶναι ἔργο θεϊκό. 

            Εἴθε, ὁ Θεὸς ποὺ μετὰ ἀπὸ 120 χρόνια εἰκονομαχίας χορήγησε τὴν ἑνότητα καὶ τὴν εἰρήνη τῆς Ἐκκλησίας, νὰ μᾶς ἐλεήσει καὶ τώρα. 

Χρόνια πολλὰ καὶ εὐλογημένα σὲ ὅλους!

Καλὸ ὑπόλοιπο τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς!

Ὁ Ἐπίσκοπός σας,

  ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος

Πέμπτη 26 Φεβρουαρίου 2026

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΗ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

 

            Πρόκειται γιὰ Θεία Λειτουργία, ἡ ὁποία περιλαμβάνει Ἀκολουθία Ἑσπερινοῦ καὶ Κοινωνία τῶν Τιμίων Δώρων ἀπὸ τοὺς πιστούς. Τελεῖται μόνον κατὰ τὴν περίοδο τῆς νηστείας τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς, τὶς καθημερινές, ἐκτὸς Σαββάτου καὶ Κυριακῆς, καὶ μάλιστα τὴν Τετάρτη καὶ τὴν Παρασκευή, μὲ Ἅγιο Ἄρτο, ἤτοι Σῶμα Χριστοῦ, ἐμβαπτισμένο μὲ Ἅγιο Αἷμα, ποὺ ἔχει καθαγιασθεῖ στὶς προηγηθεῖσες πλήρεις Θεῖες Λειτουργίες τοῦ Σαββάτου ἤ τῆς Κυριακῆς.
            Αὐτὸ συμβαίνει, διότι ἡ τέλεση Θείας Λειτουργίας -γεγονὸς ἑόρτιο καὶ ἀναστάσιμο, ἀπαγορεύεται ἐντὸς τῆς Τεσσαρακοστῆς, διὰ τὸ πένθιμον τῆς περιόδου τῆς νηστείας, σύμφωνα μὲ ἀρχαία παράδοση καὶ τὸν ΜΘ΄ Ἱερὸ Κανόνα τῆς ἐν Λαοδικείᾳ Συνόδου.
            Ὅμως, ἀπὸ τὴν ἄλλη, τὰ ἀγωνιζόμενα καὶ ἐγκρατευόμενα πιστὰ τέκνα τῆς Ἐκκλησίας εἶχαν τὴν ἄμεση ἀνάγκη τῆς ἐνισχύσεώς τους μέσῳ τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων εἰδικῶς κατὰ τὴν περίοδο αὐτὴ τοῦ ἐντατικοῦ ἀγῶνος τους· ποθοῦσαν νὰ κοινωνοῦν ὅσο πιὸ συχνὰ γινόταν, διότι ἡ Θεία Κοινωνία ἦταν καὶ εἶναι ἡ πραγματικὴ τροφὴ καὶ ζωή τους.
            Γιὰ τὸν λόγο αὐτό, γιὰ νὰ μὴ στεροῦνται οἱ πιστοὶ τῆς Θείας Εὐχαριστίας ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος κατὰ τὴν Μ. Τεσσαρακοστή, ἀλλὰ νὰ ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ κοινωνοῦν διὰ Προηγιασμένου Ἁγίου Ἄρτου, ἡ Ἐκκλησία διὰ τῆς Πενθέκτης Συνόδου καὶ μάλιστα διὰ τοῦ ΝΒ΄ Ἱεροῦ Κανόνος αὐτῆς, ὅρισε νὰ τελεῖται ἡ Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία κατὰ τὶς καθημερινὲς τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς.
            Στὰ ἑρμηνευτικά του σχόλια ὁ Ὅσιος Νικόδημος Ἁγιορείτης στὸ Ἱερὸν Πηδάλιον (βλ. ὑποσημείωση, σελ. 267), ἐπικαλούμενος τὸν Κανονολόγο Βλάσταρι, μᾶς ὑπενθυμίζει ὅτι οἱ πιστοὶ παρομοιάζονται μὲ μαχητές· ὅπως οἱ πολεμιστὲς παύουν τὴν μάχη τὸ ἀπόγευμα καὶ γεύονται τροφῆς, γιὰ νὰ πάρουν δυνάμεις καὶ νὰ συνεχίσουν τὸν πόλεμο τὴν ἑπομένη, ἔτσι καὶ οἱ πιστοί, μεταλαμβάνουν τοῦ Δεσποτικοῦ Σώματος καὶ Αἵματος κατὰ τὴν περίοδο τοῦ πνευματικοῦ ἀγῶνος τῆς μεγάλης Νηστείας, ὥστε νὰ ἐνδυναμώνονται καὶ νὰ ἐνισχύονται ἀπὸ τὸν Κύριο, προκειμένου νὰ συνεχίσουν μὲ νέες δυνάμεις, γενναιότερα, τὴν πάλη κατὰ τοῦ νοητοῦ ἐχθροῦ διαβόλου καὶ τῶν παθῶν.
            Ἡ Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία ἀποδίδεται στὸν Ἅγιο Γρηγόριο τὸν Διάλογο Πάπα Ρώμης, ἤ στὸν Ἅγιο Γερμανὸ Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, ὅμως στὴν πραγματικότητα δὲν εἶναι ἔργο ἑνός, ἀλλὰ εἶναι ἔργο συλλογικὸ τῆς Ἱερᾶς Παραδόσεως τῆς Ἐκκλησίας μας.
            Ἡ Προηγιασμένη ἤ «ἀτελὴς» Θεία Λειτουργία, ἐπειδὴ εἶναι συνδεδεμένη μὲ τὸν Ἑσπερινό, τελεῖται κανονικὰ τὸ ἀπόγευμα, διότι οἱ Χριστιανοὶ νήστευαν μέχρι τὸ ἀπόγευμα καὶ ἀφοῦ κοινωνοῦσαν, ἔκαμαν ξηροφαγία. Βέβαια, τελεῖται γιὰ λόγους οἰκονομίας καὶ ἀνάγκης ἀκόμη καὶ τὸ πρωὶ διότι δὲν εἶναι ἐφικτὴ ἡ ὁπωσδήποτε ἑσπερινὴ τέλεσις αὐτῆς, καθ’ ὅτι σὺν τοῖς ἄλλοις ἔχει καθιερωθεῖ ἡ τέλεση τῆς Ἀκολουθίας τοῦ ἐπίσης Σαρακοστιανοῦ Μεγάλου Ἀποδείπνου τὰ ἀπογεύματα στοὺς Ἱεροὺς Ναούς. Τὸ δὲ ἀπόγευμα τῆς Παρασκευῆς τελεῖται ἡ Ἀκολουθία τῶν Χαιρετισμῶν τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου.
            Ἡ Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων Δώρων ἔχει χαρακτῆρα πένθιμο καὶ κατανυκτικό, περιλαμβάνει Ἀναγνώσματα ἀπὸ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη (Γένεσις, Παροιμίαι) μὲ τὴν ἐπίκληση ἐνδιάμεσα τοῦ θείου Φωτὸς τοῦ Χριστοῦ στοὺς πιστούς, τὴν ψαλμωδία τοῦ «Κατευθυνθήτω ἡ προσευχή μου», τὴν σιωπηρὴ Εἴσοδο τῶν τιμίων Δώρων ἀπὸ τὴν ἁγία Πρόθεση στὴν ἁγία Τράπεζα, καὶ γενικὰ ἐντάσσεται στὸ λειτουργικὸ πρόγραμμα τῆς Τεσσαρακοστῆς ὡς ἔνδειξη ἀγάπης τῆς Ἐκκλησίας πρὸς στὰ τέκνα της, γιὰ τὴν ὅσο τὸ δυνατὸν πιὸ κατάλληλη προετοιμασία τους στὴν ὑποδοχὴ καὶ βίωση τοῦ Μυστηρίου τοῦ Πάθους καὶ τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος καὶ Λυτρωτοῦ ἡμῶν.
            Ἀντὶ Χερουβικοῦ, ψάλλεται τὸ περίφημο «Νῦν αἱ Δυνάμεις» καὶ ἀντὶ Κοινωνικοῦ τὸ «Γεύσασθε καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος, Ἀλληλούϊα».
Πιὸ συγκεκριμένα, ὁ Χερουβικὸς ὕμνος περιλαμβάνει τὰ ἑξῆς:
            «Νῦν αἱ Δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σὺν ἡμῖν ἀοράτως λατρεύουσιν. Ἰδοὺ γὰρ εἰσπορεύεται ὁ Βασιλεὺς τῆς Δόξης».
            Καὶ μετὰ τὴν σιωπηρὴ εἰσόδευση τῶν Δώρων συνεχίζει:
            «Ἰδοὺ θυσία μυστικὴ τετελειωμένη δορυφορεῖται· πίστει καὶ πόθῳ προσέλθωμεν, ἵνα μέτοχοι ζωῆς αἰωνίου γενώμεθα. Ἀλληλούϊα, ἀλληλούϊα, ἀλληλούϊα».
            Ἡ ἀπόδοσή του ἔχει ὡς ἑξῆς:
            Κατὰ τὴν ὥρα αὐτὴ οἱ οὐράνιες Ἀγγελικὲς Δυνάμεις ἀοράτως λατρεύουν μαζί μας τὸν Κύριο. Διότι, ἰδοὺ εἰσέρχεται ὁ Βασιλεὺς τῆς Δόξης. Ἰδοὺ ἐμεῖς καὶ οἱ Δυνάμεις ἐκεῖνες συνοδεύουμε ὡς ὑπηρέτες τὴν θυσία ποὺ ἔχει τελεσθεῖ τοῦ Σώματος καὶ τοῦ Αἵματος τοῦ Κυρίου στὸ Μυστήριο τῆς Θείας Εὐχαριστίας. Ἄς προσέλθουμε νὰ κοινωνήσουμε τοῦ θείου τούτου Μυστηρίου μὲ πίστη καὶ πόθο, γιὰ νὰ γίνουμε μέτοχοι τῆς αἰωνίου ζωῆς, Ἀλληλούϊα.
            Εἴθε ὁ Κύριος νὰ μᾶς ἀξιώνει νὰ βιώνουμε τὴν μετάνοια κατὰ τὴν ἁγία αὐτὴ περίοδο τῆς νηστείας καὶ ἐγκρατείας, καὶ μὲ ἑτοιμασία πνευματική, καθὼς καὶ μὲ τὴν ἄδεια καὶ εὐλογία τοῦ Πνευματικοῦ μας πατρός, νὰ προσεγγίζουμε τὸ θεῖο Μυστήριο μὲ πίστη καὶ πόθο, γιὰ νὰ γινόμαστε μέτοχοι ζωῆς αἰωνίου!

+ ὁ Λαρίσης καὶ Πλαταμῶνος Κλήμης

Α΄ ἑβδομάδα Νηστειῶν 2026

Πηγή



Κυριακή 22 Φεβρουαρίου 2026

ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ 2026 (Τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου)

DSC 8970

γαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί,

«Οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε»

            Σήμερα ἡ Ἐκκλησία μᾶς θυμίζει τὴν ἐξορία τῶν πρωτοπλάστων. Μᾶς θυμίζει ὅτι εἴμαστε ἐξόριστοι ἀπὸ τὴν φυσική μας πατρίδα, τὸν Παράδεισο τῆς τρυφῆς καὶ τῆς αἰώνιας χαρᾶς. Ἐνῷ ὁ Θεὸς μᾶς ἔπλασε ἄρχοντες τῆς κτίσεως, δίχως πόνο, λύπη καὶ στεναγμό, ἐμεῖς ἀποφασίσαμε νὰ Τὸν παρακούσουμε καὶ νὰ ἀκούσουμε τὴν συμβουλὴ τοῦ πονηροῦ. Καὶ τί κερδίσαμε; Λίγη πρόσκαιρη ἡδονή, μὰ κυρίως ντροπή, τύψεις, στενοχώρια καί, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν κατοπινή μας ἀμετανοησία, αὐτὸν τὸν θάνατο. Ὄντως, ὅπως λέει ὁ ὑμνωδός, «ὡραῖος ἦν καὶ καλὸς εἰς βρῶσιν ὁ ἐμὲ θανατώσας καρπός». Ἦταν πολὺ ὡραῖος καὶ γευστικὸς ὁ καρπὸς ποὺ μὲ θανάτωσε.

            πως κατανοοῦμε, λοιπόν, ὁ δρόμος τῆς ἁμαρτίας μπορεῖ νὰ φαίνεται εὔκολος καὶ ἑλκυστικός, ἀλλὰ ὁδηγεῖ στὸν θάνατο, σὲ ἀντίθεση μὲ τὸν δρόμο τῆς ἀρετῆς, ποὺ μπορεῖ νὰ φαίνεται δύσκολος καὶ ἐπίπονος, ἀλλὰ προσφέρει ἀληθινὴ χαρὰ καὶ αἰώνια ζωή. 

            Αὐτὸν τὸν δρόμο μᾶς καλεῖ νὰ πορευθοῦμε ἡ Ἁγία μας Ἐκκλησία διαχρονικά, μὰ ἰδιαίτερα σήμερα, μία ἡμέρα πρὶν εἰσέλθουμε στὸ στάδιο τῆς Μεγάλης Σαρακοστῆς: «Τὸ στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέῳκται, οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε, ἀναζωσάμενοι τὸν καλὸν τῆς Νηστείας ἀγῶνα· οἱ γὰρ νομίμως ἀθλοῦντες, δικαίως στεφανοῦνται».

            Πρὶν, ὅμως, εἰσοδεύσουμε στὸ στάδιο τῆς Νηστείας, ὅπου θὰ ἀγωνισθοῦμε γιὰ τὴν συγχώρεση καὶ διόρθωση τῶν παραπτωμάτων μας, καλούμαστε ἄπαντες νὰ συγχωρήσουμε καρδιακὰ ὅσους μᾶς ἔχουν στενοχωρήσει. Ἡ ἀλληλοσυγχώρεση εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη, διότι ὁ Θεὸς εἶναι κατὰ πάντα Δίκαιος, ἀλλὰ καὶ Ἁπλός. Ἂν συγχωρήσουμε τὸν πλησίον, θὰ συγχωρεθοῦμε ἀπὸ τὸν Θεό. Ἂν δὲν συγχωρήσουμε τὸν πλησίον, πῶς ὁ Θεὸς θὰ συγχωρήσει ἐμᾶς, πού, μάλιστα, διεπράξαμε ἐνώπιόν Του σοβαρότερα σφάλματα; Γιὰ αὐτό, λοιπόν, συγχωροῦμε καὶ ὁδεύουμε μὲ ἀσφάλεια τὸν δρόμο τῆς Νηστείας.   

γαπητοὶ ἀδελφοί,

             Θεὸς θέλει νὰ ἀκολουθήσουμε αὐτὸν τὸν δρόμο. Θέλει νὰ νηστέψουμε ἀπὸ τὰ πάθη, ἀπὸ τὶς αἰσθήσεις καὶ ἀπὸ τὶς τροφές. Καὶ αυτό, διότι μᾶς θέλει κοντά Του. Θέλει, ὅμως, νὰ ἀκολουθήσουμε αὐτὸν τὸν δρόμο μὲ τὴν προϋπόθεση ὅτι κὶ ἐμεῖς τὸ θέλουμε καρδιακά. Κὶ ἐκεῖνος ποὺ πραγματικὰ θέλει, δὲν ἔχει διάθεση ἐπίδειξης. Ἐκεῖνος ποὺ νηστεύει καρδιακά, ὀφείλει νὰ κάνει τὸν ἀγώνα του «ἐν τῷ κρυπτῷ» καὶ ὁ Θεὸς θα τοῦ τὸ ἀνταποδώσει «ἐν τῷ φανερῷ». Διαφορετικά, γινόμαστε σὰν τοὺς ὑποκριτές. 

            φόσον, ὅταν πρόκειται γιὰ τὰ ἐπίγεια καὶ φθειρόμενα ἀγαθά, εἴμαστε πρόθυμοι νὰ ὑποβάλουμε τὸν ἑαυτό μας σὲ κόπους νύχτα καὶ ἡμέρα, πολὺ περισσότερο πρόθυμοι πρέπει νὰ εἴμαστε ὅταν πρόκειται γιὰ τὰ ἐπουράνια, τὰ ἄφθαρτα, τὰ αἰώνια. 

            Μόνο ὅσοι βιώνουν τὴν προσωπική τους Σταύρωση, θὰ βιώσουν τὴν Ἀνάσταση καὶ θὰ ἀκούσουν ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ Κυρίου τὸ πολυπόθητο «Εἰρήνη ὑμῖν». Ἡ εἰρήνη ἔχει ὡς θεμέλιο τὴν συγχώρεση. Ὡς Χριστιανοὶ ἔχουμε καθήκον νὰ συγχωροῦμε καί, ἔπειτα, μονοιασμένοι,  νὰ προσευχόμαστε ὑπὲρ τῆς εἰρήνης τοῦ σύμπαντος κόσμου. 

Καλὴ Σαρακοστή! Καλὸν ἀγώνα!

Ὁ Ἐπίσκοπός σας,

 ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος

Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου 2026

Ομιλία Σεβ. Μητροπολίτου Αττικής & Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου για την εορτή της μητέρας

DSC 8970


Δήμητρα: Παράδειγμα σύγχρονης μητέρας


Ζούμε σε μια εποχή όπου ο ρόλος του γονέα δοκιμάζεται καθημερινά από αμέτρητες προκλήσεις. Πολλοί γονείς αναρωτιούνται αν είναι δυνατόν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους με αρχές, με αγάπη που δεν εκφυλίζεται σε ανοχή, με σταθερότητα που δεν μετατρέπεται σε αυταρχισμό. Η ομιλία που ακολουθεί, του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αττικής και Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου, δίνει μια απάντηση ζωντανή και συγκινητική — μέσα από το πρόσωπο της μητέρας του, της μακαριστής Δήμητρας.

Η Δήμητρα δεν ήταν μια μητέρα θεωρητικά ενάρετη. Ήταν μια γυναίκα που δίδαξε τα παιδιά της με τις πράξεις της. Δίδαξε αξιοπρέπεια χωρίς εκδικητικότητα. Δίδαξε συγχώρεση μέσα από τον δικό της αβάσταχτο πόνο, όταν το ίδιο της το παιδί βρέθηκε στα πρόθυρα του θανάτου. Δίδαξε ότι η αληθινή δύναμη μιας μάνας δεν είναι να «βγάζει μαχαίρια» για χάρη του παιδιού της, αλλά να του δείχνει τον δρόμο της χριστιανικής μεγαλοψυχίας — ακόμη και στις πιο σκληρές στιγμές.

Αυτά τα δύο περιστατικά που διηγείται ο Σεβασμιώτατος — η νουθεσία πριν το σχολείο και η πράξη συγχώρεσης στο σπίτι — αποτελούν μαθήματα ανεκτίμητης αξίας για κάθε γονέα. Δείχνουν ότι η αγιότητα στην μητρότητα δεν είναι κάτι που ανήκει μόνο στα συναξάρια. Μπορεί να ζει δίπλα μας, σε ένα απλό σπίτι, μέσα σε μια οικογένεια που αντιμετωπίζει τις ίδιες δυσκολίες με τη δική μας.

Ας αφήσουμε αυτό το κείμενο να μας εμπνεύσει — όχι μόνο να θαυμάσουμε, αλλά και να μιμηθούμε.

Ομιλία Σεβ. Μητροπολίτου Αττικής & Βοιωτίας κ. Χρυσοστόμου

για την εορτή της μητέρας

Ι. Π. Ν. Παναγίας Σουμελά Ασπροπύργου,

2/15.2.2026, Εορτή της Υπαπαντής

Αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί και αδελφές,

   Το 1929 εδώ, στην πατρίδα μας, αποφασίσθηκε κάτι πραγματικά άξιο και δίκαιο: μία εορτή για την χριστιανή μητέρα. Δεν θα μπορούσε μία τέτοια εορτή να είναι αποκομμένη από αυτήν την Μητέρα του Θεού και όλων μας, την Παναγία Δέσποινα Μαριάμ. Κι αυτό είναι απόλυτα λογικό, για τον εξής απλό λόγο: σε κάθε μας έκπληξη, σε κάθε μας χαρά, σε κάθε μας φόβο, μετά το «Θεέ μου!», αυτές τις λέξεις αρθρώνουν τα στόματά μας: «Παναγία μου!» ή «μάνα μου!». Ορίσθηκε, λοιπόν, τότε, ως εορτή της μητέρας η δεσποτική και συνάμα θεομητορική εορτή της Υπαπαντής, την οποία σήμερα τίμησε η Αγία μας Εκκλησία.

   Την υπόθεση της εορτής διδασκόμαστε μέσα από την διήγηση του Ευαγγελιστή Λουκά. Σύμφωνα με τον μωσαϊκό Νόμο, τα πρωτότοκα αγόρια, με την συμπλήρωση σαράντα ημερών από την γέννησή τους, έπρεπε να οδηγηθούν στον Ναό σε ένδειξη αφιέρωσης στον Θεό. Έτσι, η Παναγία μας, συνοδευόμενη από τον Άγιο Ιωσήφ, οδήγησε το τεσσαρακονθήμερο θείο Βρέφος στον Ναό του Σολομόντα, όπου κάτι θαυμαστό συνέβη: υπάντησε, συνάντησε δηλαδή, τον Χριστό, ο Δίκαιος Συμεών, ένας υπερήλικας ιερέας, ο οποίος είχε λάβει πληροφορία από τον Θεό ότι δεν θα «μεθίστατο του αιώνος τούτου, του απατεώνος» όπως λέμε στους Χαιρετισμούς, ή με άλλα λόγια, δεν θα πέθαινε σωματικά, πριν δει με τα μάτια του τον προσδοκώμενο Σωτήρα. Με αυτή την προσδοκία ζούσε ο Συμεών, μέχρι που έλαβε στην αγκαλιά του τον Θεάνθρωπο. Τότε, έμπλεως αγαλλίασης , ζήτησε από τον Θεό την έξοδό του από αυτή την ζωή, ενώ έπειτα στράφηκε προς την Παναγία μας και προφήτεψε ότι «ρομφαία θα διαπεράσει την ψυχή της», υποδηλώνοντας την πίκρα που θα δοκίμαζε βλέποντας να σταυρώνεται για την σωτηρία του κόσμου ο Υιός της.

   Μέσα από αυτή την προφητική ρήση είναι εύκολο να διακρίνουμε την σπουδαιότητα του ρόλου της Παναγίας μας ως Μητέρας. Δεν κοίταξε να αποφύγει την «ρομφαία της λύπης». Δεν είπε στον Υιό της «μην σταυρωθείς, Παιδί μου». Δεν έφερε εμπόδιο στον Χριστό μας. Αντιθέτως, Τον διακόνησε με μητρική αυταπάρνηση και στοργή, ενώ στις δύσκολες ώρες του Θείου Πάθους, τις ώρες εκείνες κατά τις οποίες συντελέσθηκε η σωτηρία της ανθρωπότητας, η Παναγία μας, η γλυκυτάτη Μάνα του Θεανθρώπου, δεν καταράσθηκε τους σταυρωτές, παρά μόνο με αβάσταχτο πόνο στεκόταν εκεί, κάτω από τον Σταυρό, μην εγκαταλείποντας τον Υιό και Θεό της. Ο δε Κύριός μας, Ιησούς, Εκείνος ο Οποίος έδωσε την εντολή να τιμούμε τον πατέρα και την μητέρα μας, Πρώτος έδωσε και το παράδειγμα. Στο μυαλό μού έρχεται ένας ύμνος του Μεγάλου Σαββάτου, όπου ακούμε τον Χριστό από τον Τάφο να μιλάει στην Μητέρα Του και να λέει αυτά τα περίφημα λόγια: «μην οδύρεσαι, μητέρα, βλέποντας στον τάφο, τον Υιό σου που συνέλαβες χωρίς σπορά· μην οδύρεσαι διότι θα αναστηθώ, θα δοξασθώ και, ως Θεός, θα υψώσω στην δόξα εκείνους που με πίστη και πόθο σε τιμούν». Το είδαμε, πράγματι, αυτό. Μετά την Ανάστασή Του, η Παναγία μας τιμήθηκε και τιμάται από όλη την κτίση ως «μετά Θεόν η θεός», ως εκείνη που κατέχει «τα δευτερεία της Τριάδος».

   Εμπνεόμενοι, λοιπόν, από τον τρόπο με τον οποίο τίμησε την Μητέρα Του ο Θεάνθρωπος Χριστός, συναχθήκαμε εδώ, στον Ιερό Προσκυνηματικό Ναό της Παναγίας Σουμελά, ώστε με αφορμή την εορτή της Υπαπαντής να αποδώσουμε την δέουσα τιμή στο ιερώτατο πρόσωπο της μητέρας, χωρίς, βέβαια, σε καμία περίπτωση να υποτιμούμε την θέση του πατέρα.

   Αξίζει να αναρωτηθούμε: για ποιόν λόγο οφείλουμε να τιμούμε την μητέρα μας;  Ασφαλώς, ο λόγος δεν είναι μόνο ένας. Αν επιχειρούσαμε να τους απαριθμήσουμε και να τους καταγράψουμε έναν προς έναν, θα γράφαμε βιβλία περισσότερα από αυτά που κοσμούσαν την πάλαι ποτέ κραταιά βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Για αυτό θα αρκεσθούμε σε μία σύντομη κατάθεση μερικών σκέψεων.

   Μία από τις πολλές χριστιανικές αρετές είναι η ευγνωμοσύνη. Έστω και ένα ποτήρι νερό να μας προσφέρει κάποιος, ή απλώς έναν καλό λόγο να μας πει, οφείλουμε να εκφράσουμε το «ευχαριστώ». Εάν κάποιος δεν αισθάνεται την ανάγκη να πει το «ευχαριστώ» όταν του προσφέρεται κάτι, τότε, σίγουρα, καλό είναι να γνωρίζει τουλάχιστον, ότι αυτό δεν είναι ανθρώπινο. Όταν τα ίδια τα άλογα ζώα εκφράζουν την ευγνωμοσύνη τους προς τον ευεργέτη, πολύ περισσότερο οφείλουν να πράττουν οι λογικοί άνθρωποι, οι πλασμένοι κατ᾽ εικόνα και καθ᾽ ομοίωσιν Θεού. Εάν, λοιπόν, έχουμε χρέος απέναντι σε αυτόν που μας προσφέρει λίγο νερό, πόσο χρέος έχουμε να εκφράσουμε ευγνωμοσύνη προς εκείνην που μας έθρεψε με το πολύτιμο γάλα της; Πόσο χρέος έχουμε σε εκείνην που αποτέλεσε την πρώτη μας κατοικία, που μας φιλοξένησε στο ίδιο το σώμα της; Ας κοιτάξουμε ευλαβικά την θυσία της και με βαθύτατο σεβασμό ας υποκλιθούμε στο μεγαλείο της. Εκείνη συνέδεσε την ζωή της με την ζωή μας, άφησε στην άκρη ένα μεγάλο μέρος του εαυτού της για να χωρέσει εμάς. Βλέπετε πόσο ωραίο το στεφάνι της; Δεν είναι στολισμένο με διαμάντια, αλλά με τις ατελείωτες ώρες της μητρικής στοργής, τις ατελείωτες ώρες που ήταν εκεί για να μας αναθρέψει, να μας νανουρίσει, να μας σκουπίσει τα δάκρυα, να μας απαλύνει τον πόνο, να μας κάνει να γελάσουμε, να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε τις δυσκολίες, να μας προσφέρει στήριξη και παρηγοριά, να μας εμπνεύσει την ασφάλεια. Τα μάτια της ένας κόσμος αγάπης, το χαμόγελό της πηγή χαράς, η αγκαλιά της λιμάνι γαλήνιο, ο λόγος της μια άλλη κιβωτός, το δε χάδι της ανάγκη επιβίωσης. Εκείνη είναι η πρώτη μας δασκάλα, που μαζί με τον πατέρα μας διαμόρφωσε κατά τα πρώτα πέντε έτη της ζωής μας το 95% της προσωπικότητάς μας.

   Πώς είναι δυνατό να ανταποδώσουμε την προσφορά της; Δεν χρειάζονται πολλά. Αρκεί με δέος και απέραντο σεβασμό να της πούμε ένα μεγάλο «ευχαριστώ». Αρκεί να της εκφράζουμε την αγάπη μας. Αρκεί να φροντίσουμε να είμαστε σωστοί στον Θεό και την κοινωνία. Αυτό για εκείνη θα είναι το μεγάλο βραβείο. Όλα αυτά δεν ισχύουν μόνο για όταν η μάνα μας είναι εν ζωή, αλλά και για μετά την κοίμησή της. Ένα δημοφιλές σύγχρονο ποντιακό άσμα αφιερωμένο στην μάνα μάς διδάσκει χαρακτηριστικά για αυτό που μόλις ανέφερα. Το παραθέτω στην νέα ελληνική:

Κι όταν θα έρθει η ώρα

και άλλο δεν θα ζει (η μάνα)

άμα δεν κάνεις το χρέος σου

θα καίγεται η ψυχή σου.

Για αυτό το χρέος προς τους γονείς, ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος σε ένα επίγραμμα για την μητέρα του, Αγία Νόννα, την παρουσιάζει να μιλάει προς αυτόν λέγοντας:

«Παιδί μου που σε θήλασα, πάναγνο βλαστάρι, εσένα που τόσο σε αγάπησα, Γρηγόριε, φεύγω για την επουράνια ζωή. Ταλαιπωρήθηκες πολύ, γηροκομώντας εμένα και τον πατέρα σου και όλα αυτά τα περιλαμβάνει το μεγάλο βιβλίο του Χριστού. Αλλά συ, αγαπημένο μου παιδί, ακολούθησε τους γονείς σου και εμείς θα σε δεχτούμε αμέσως και με χαρά στο φώς μας».

Εννοείται ότι αυτά τα λόγια ο Άγιος Γρηγόριος δεν τα έβγαλε από την φαντασία του, αλλά είναι γραμμένα σύμφωνα με τον τρόπο που του μιλούσε η αγία μητέρα του. Βλέπουμε ότι μία αγία μάνα διδάσκει το παιδί της ότι οι ταλαιπωρίες που υπομένουμε για χάρη της αγάπης καταγράφονται στο βιβλίο του Χριστού και ανταποδίδονται στον Παράδεισο, ενώ επίσης το προτρέπει να ακολουθήσει τον χριστιανικό βίο όπως τον διδάχθηκε τόσο από την ίδια, όσο και από τον πατέρα του, προκειμένου, όταν ο Γρηγόριος κοιμηθεί, να οδηγηθεί στο φως όπως και οι γονείς του.

   Με τις αρχές που ανατράφηκε ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος ανατράφηκαν και οι Άγιοι Βασίλειος ο Μέγας και Ιωάννης ο Χρυσόστομος από τις δικές τους μητέρες. Οι Τρεις Ιεράρχες που λίγες ημέρες νωρίτερα τίμησε η Εκκλησία μας, έγιναν ό,τι έγιναν χάρη στις ιερές αρχές τις οποίες έλαβαν από τις άγιες μητέρες τους: ο μεν Βασίλειος από την Αγία Εμμέλεια, ο δε Γρηγόριος από την Αγία Νόννα, ο δε Χρυσόστομος από την Αγία Ανθούσα. Οι Τρεις Αγίες τιμώνται από πολλούς την πρώτη Κυριακή μετά την εορτή της Υπαπαντής, ώστε να είναι κοντά τόσο στην εορτή των τέκνων τους, όσο και στην εορτή της μητέρας.

   Αν μελετήσουμε έστω και πρόχειρα τα συναξάρια των Αγίων της Εκκλησίας, θα δούμε ότι πάρα πολλοί είχαν άγιες μητέρες. Παραδείγματος χάριν, ο Άγιος Ελευθέριος την Αγία Ανθία, ο Άγιος Κωνσταντίνος την Αγία Ελένη, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς την Αγία Καλλή. Αρκετές, μάλιστα, είναι οι περιπτώσεις ολόκληρων οικογενειών Αγίων.

   Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, ειδικά οι μητέρες έκαναν μεγάλο αγώνα έχοντας λάβει πολύ σοβαρά υπ᾽ όψιν το ζήτημα της διαπαιδαγώγησης των τέκνων τους. Ήδη από την κοιλιά τους δίδασκαν τα τέκνα τους να προσεύχονται, να νηστεύουν, να αγαπούν, να υπομένουν. Πώς; Με το να προσεύχονται, να νηστεύουν, να αγαπούν και να υπομένουν οι ίδιες. Σίγουρα, στις αρχές που έδιναν στα παιδιά τους δεν ήταν το να βρίζουν, να χτυπούν, να ψεύδονται, ή να κοιτούν πρώτα το άτομό τους. Αυτές οι μανάδες από την βρεφική ηλικία εμφύτευαν στις ψυχές των παιδιών τους ότι έχουν καθήκον να είναι φως για τον κόσμο.

   Σήμερα υπάρχουν τέτοιες μανάδες; Δυστυχώς, ένα συνταρακτικό ποσοστό ανδρογύνων κάνει παιδιά «κατά λάθος». Αλλά κι από αυτούς που δεν γεννούν «κατά λάθος», η συντριπτική πλειοψηφία δεν γνωρίζει γιατί φέρνει παιδιά στον κόσμο. Νομίζουν ότι με το να μεγαλώσουν απλώς τα παιδιά τους η αποστολή τους στέφθηκε με επιτυχία. Και έτσι, προσφέρουν τα πάντα στα παιδιά δίχως μέτρο, τα υπηρετούν σαν να είναι πρίγκηπες και κατορθώνουν να τους καλλιεργήσουν έναν αμείωτο ατομισμό, με αποτέλεσμα να ακούμε καθημερινά για ληστείες, bullying, βιασμούς, τρομοκρατίες, ανθρωποκτονίες και ό,τι χειρότερο. Όλα αυτά τα περιστατικά, αγαπητοί μου, οφείλονται στο ότι ένας πατέρας και μία μητέρα δεν ήξεραν την υψηλή αποστολή τους.

   Επανέρχομαι στο ερώτημα που δεν απάντησα νωρίτερα: σήμερα υπάρχουν άγιες μανάδες; Η απάντηση είναι «ναι, υπάρχουν». Είναι λίγες, αλλά υπάρχουν. Και οι λίγες μπορούν να γίνουν πολλές με λίγη θέληση.

   Δεν ήθελα να κάνω αυτή την ομιλία προσωπική και να αναφερθώ στην δική μου μητέρα, την μακαριστή Δήμητρα, αλλά θα το κάνω. Πρώτον, διότι το θεωρώ ως ιερό χρέος να την τιμήσω με αυτή την σύντομη δημόσια αναφορά και, δεύτερον, για να αποδείξω ότι αληθινές χριστιανές μητέρες μπορούν να υπάρξουν και στον 21ο αιώνα και πάντοτε.

   Την ημέρα που επρόκειτο να πάω για πρώτη φορά στο σχολείο, με έπιασε και μου είπε: «παιδάκι μου, τώρα που θα πας στο σχολείο, κάποιο παιδί μπορεί να έρθει να σε χτυπήσει, να σε φτύσει, να σε δαγκώσει. Μην κάτσεις ούτε να σε χτυπήσει, ούτε να σε φτύσει, ούτε να σε δαγκώσει· σήκω και φύγε. Μην διανοηθείς, όμως, εσύ να χτυπήσεις, να φτύσεις, να δαγκώσεις, διότι και να μην φταις, θα φας ξύλο». Ποιό παιδί θα τολμήσει να προβεί σε σχολικό εκφοβισμό όταν έχει ακούσει κάτι τέτοιο από την μητέρα του;

   Ένα ακόμη περιστατικό του οποίου υπήρξα αυτόπτης μάρτυρας έχει ως εξής: ο κατά αρκετά χρόνια μεγαλύτερος αδερφός μου ήταν καλός ποδοσφαιριστής. Σε κάποιον αγώνα κατάφερε να βάλει τρία γκολ. Μετά το δεύτερο, αντίπαλος παίκτης με οργή τον χτύπησε με γροθιά στο σαγόνι, ενώ μετά το τρίτο, στο ίδιο σημείο τον χτύπησε με τον αγκώνα του. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να σπάσει το σαγόνι του, να υποβληθεί σε χειρουργείο και να φθάσει, όπως λέμε, στον «θάνατο». Για εβδομήντα οκτώ μέρες νοσηλεύθηκε σε νοσοκομείο όντας σε πολύ κρίσιμη κατάσταση. Ο αντίπαλος παίκτης ήταν αστυνομικός στο επάγγελμα. Λόγω αυτού του εγκλήματος που διέπραξε, θα απολυόταν από την υπηρεσία και θα φυλακιζόταν για τρισήμισυ έτη αυτεπάγγελτα. Σημειωτέον ότι ο αστυνομικός είχε σύζυγο και παιδιά. Μία ημέρα, ο άνθρωπος αυτός επισκέφθηκε το σπίτι μας και ζήτησε από τον αδερφό μου να τον συγχωρέσει και να υπογράψει ώστε να γλιτώσει την απόλυση και την φυλάκιση. Τότε άκουσα τον αδερφό μου να φωνάζει λέγοντας «όχι, με τίποτα! Με σκότωσες! Την ποινή και την οικογένειά σου να τα σκεφτόσουν πριν με χτυπήσεις!». Η μητέρα μου ήταν μπροστά. Αφού ο αδερφός μου επέμενε στην στάση του, τότε έλαβε τον λόγο η μητέρα μας και είπε: «εάν υπάρχει κάποιος εδώ που πονάει περισσότερο, αυτή είμαι εγώ. Εγώ σε γέννησα, και είδα το παιδί μου να πηγαίνει στον θάνατο. Τώρα, λοιπόν, θα κάνεις αυτό που σου λέω: εγώ τον έχω συγχωρέσει, για αυτό θα τον συγχωρέσεις κι εσύ». Έτσι, ο αδερφός μου υπέγραψε, με αποτέλεσμα ο αντίπαλος να παραμείνει στην εργασία του. Για αυτό, προσωπικά, θλίβομαι όταν βλέπω μανάδες να βγάζουν τα «μαχαίρια» όταν ακόμη και κατά λάθος σπρώξει κάποιος το παιδί τους. Αυτό δεν είναι χριστιανική συμπεριφορά.

   Κλείνοντας, εύχομαι στις νεότερες μητέρες, με την πρεσβεία της Παναγίας μας να έχετε δύναμη και φώτιση ώστε εμπνεόμενες από το παράδειγμα της Παναγίας μας, της Αγίας Άννης και όλων των αγίων μητέρων, να διαπαιδαγωγείτε τα παιδιά σας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, εμφυτεύοντάς στις ψυχές τους την αγάπη, την χαρά, την μακροθυμία, την χρηστότητα, την αγαθοσύνη, την πίστη, την πραότητα, την εγκράτεια. Στις μεγαλύτερες μητέρες εύχομαι να χαίρεστε τα παιδιά και, εάν έχετε, τα εγγόνια σας. Αλλά και στις μητέρες που έφυγαν εύχομαι να έχουν καλή ανάπαυση στην Βασιλεία των Ουρανών και τα παιδιά τους να κρατήσουν τις καλές αρχές που τους άφησαν ως παρακαταθήκη.