ΑΝ ΦΟΒΑΣΑΙ ΤΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠ’ ΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΣΟΥ (Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης)

Υπάρχει ένας φόβος σιωπηλός, σχεδόν αόρατος, που δεν εκδηλώνεται με κραυγές ή φυγή, αλλά με υποχώρηση. Είναι ο φόβος της σύγκρουσης. Ο άνθρωπος που τον κουβαλά δεν λέει πως φοβάται, λέει πως θέλει ειρήνη, ηρεμία, αρμονία. Όμως βαθιά μέσα του τρέμει μήπως χαλάσει κάτι, μήπως  δυσαρεστήσει, μήπως φανεί δύσκολος και έτσι σιγά σιγά αρχίζει να χάνει τον εαυτό του, χωρίς να το καταλάβει. Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης γνώριζε καλά αυτή την εσωτερική μάχη όχι θεωρητικά, αλλά βιωματικά. Η δική του ζωή ήταν ένας διαρκής αγώνας ανάμεσα στην ταπείνωση και την αλήθεια, ανάμεσα στη σιωπή που θεραπεύει και στη σιωπή που σκοτώνει την ψυχή.

Ο άνθρωπος λέει πως δεν αξίζει να μαλώνει, πως δεν θέλει εντάσεις, πως προτιμά να κάνει πίσω, όμως όταν αυτό γίνεται μόνιμη στάση, η ψυχή αρχίζει να συρρικνώνεται. Δεν εκφράζεται, δεν τοποθετείται, δεν αναπνέει. Ο Άγιος Σιλουανός έλεγε πως η ψυχή που δεν ζει στην αλήθεια δεν μπορεί να βρει ειρήνη ακόμη κι αν εξωτερικά όλα φαίνονται ήσυχα. Η ειρήνη που βασίζεται στην άρνηση του εαυτού δεν είναι η ειρήνη του Θεού αλλά εύθραυστη ισορροπία.

Για πολλούς ανθρώπους, η σύγκρουση ταυτίζεται με την απόρριψη. Νομίζουν ότι αν πουν αυτό που νιώθουν, αν σταθούν με ειλικρίνεια, θα χάσουν την αγάπη των άλλων. Έτσι προτιμούν να χάσουν την επαφή με τον εαυτό τους, παρά να ρισκάρουν μια ρήξη. Ο Άγιος Σιλουανός όμως δίδασκε κάτι βαθύτερο. Έλεγε πως η αληθινή αγάπη δεν φοβάται την αλήθεια. Όπου υπάρχει φόβος να μιλήσεις, εκεί κάτι δεν έχει ριζώσει σωστά. Η αγάπη του Θεού δεν ζητά να εξαφανιστείς για να υπάρξει. Η απώλεια του εαυτού δεν γίνεται απότομα γίνεται λίγο λίγο. Ένα ανείπωτο, μια κατάποση συναισθήματος, μια σιωπή εκεί που έπρεπε να υπάρξει λόγος. Ο άνθρωπος συνηθίζει να ζει έτσι και κάποια στιγμή δεν ξέρει πια τι θέλει, τι πιστεύει, τι τον πονά. 

Ο Άγιος Σιλουανός μιλούσε για τη διάκριση ανάμεσα στην ταπείνωση και την αυτοακύρωση. Η ταπείνωση γεννά ζωή η αυτοακύρωση γεννά σκοτάδι. Δεν είναι το ίδιο να χαμηλώνεις από αγάπη και να εξαφανίζεσαι από φόβο. Πολλοί πιστεύουν ότι η πνευματική ζωή σημαίνει να μην συγκρούεσαι ποτέ, να είσαι πάντα ήρεμος, πάντα υποχωρητικός, πάντα σιωπηλός. Όμως ο Χριστός μιλά για αλήθεια που χωρίζει όχι γιατί αγαπά τη σύγκρουση, αλλά γιατί η αλήθεια αποκαλύπτει. Ο Άγιος Σιλουανός έζησε αυτή την αλήθεια βαθιά. Η ειρήνη που έφερε μέσα του δεν ήταν αποτέλεσμα αποφυγής, αλλά καρπός βαθύτατης συμφιλίωσης με την αλήθεια του Θεού και αυτή η ειρήνη άντεχε ακόμη και μέσα σε δυσκολίες και εντάσεις.

Στην καρδιά του φόβου της σύγκρουσης βρίσκεται συχνά ένας παλιός πόνος. Ο φόβος ότι αν δείξεις ποιος είσαι, δεν θα σε αγαπήσουν. Ότι η αξία σου εξαρτάται από το πόσο εύκολος είσαι για τους άλλους. Ο Άγιος Σιλουανός έλεγε πως η ψυχή που στηρίζεται στην αποδοχή των ανθρώπων δεν μπορεί να σταθεί ελεύθερη. Μόνο όταν ο άνθρωπος ριζώσει την αξία του στην αγάπη του Θεού, παύει να φοβάται τόσο πολύ την αντίδραση των άλλων.

Η αλήθεια δεν είναι πάντα γλυκιά, μερικές φορές πονά αλλά αυτός ο πόνος δεν είναι καταστροφικός, είναι θεραπευτικός. Ο Άγιος Σιλουανός δίδασκε ότι χωρίς αλήθεια δεν υπάρχει θεραπεία της ψυχής. Ο Χριστός μιλά για την αλήθεια που ελευθερώνει, όχι για την αλήθεια που βολεύει. Η ελευθερία αυτή περνά συχνά μέσα από δυσκολίες, μέσα από λόγια που φοβόμαστε να πούμε, μέσα  από συγκρούσεις  που αποφεύγαμε  χρόνια. Ο  Άγιος Σιλουανός αγαπούσε  τη σιωπή όχι όμως κάθε σιωπή. Ξεχώριζε τη σιωπή που γεννιέται από ταπείνωση και προσευχή, από τη σιωπή που γεννιέται από φόβο. Η πρώτη φέρνει φως, η δεύτερη συσσωρεύει σκοτάδι. Όταν σωπαίνεις για να μην χαλάσεις τη σχέση, αλλά μέσα σου καταρρέεις, τότε η σιωπή δεν είναι αρετή. Ο άνθρωπος έχει ευθύνη όχι μόνο απέναντι στους άλλους, αλλά και απέναντι στη ψυχή του. Να μην την προδίδει, να μην την ακυρώνει, να μην τη θυσιάζει συνεχώς στο όνομα μιας ψεύτικης ειρήνης.

Ο Άγιος Σιλουανός έλεγε πως ο Θεός δεν χαίρεται όταν ο άνθρωπος χάνεται για να μην δυσαρεστήσει. Ο Θεός χαίρεται όταν ο άνθρωπος στέκεται με ταπείνωση και αλήθεια, ακόμη και αν αυτό φέρει δυσκολία. Το να μην φοβάσαι τη σύγκρουση δεν σημαίνει να γίνεσαι επιθετικός, σημαίνει να μπορείς να μιλήσεις χωρίς μίσος, να σταθείς χωρίς να πληγώσεις, να πεις την αλήθεια χωρίς να καταστρέφεις. Ο Άγιος Σιλουανός δίδασκε την πραότητα ως δύναμη, όχι ως αδυναμία. Η πραότητα δεν είναι σιωπή από φόβο, αλλά λόγος που βγαίνει από καρδιά φωτισμένη.

Η απώλεια του εαυτού δεν είναι σταυρός. Πολλοί μπερδεύουν την απώλεια του εαυτού με τον σταυρό. Νομίζουν ότι το να υπομένεις στα πάντα, να καταπιέζεσαι, να μην μιλάς, είναι θυσία ευάρεστη στο Θεό, όμως ο Άγιος Σιλουανός ξεκαθάριζε ότι ο σταυρός του Χριστού δεν καταστρέφει τον άνθρωπο, τον ανασταίνει. Η απώλεια του εαυτού από φόβο δεν οδηγεί στην ανάσταση, αλλά στην εσωτερική νέκρωση. Ο σταυρός του Χριστού περνά μέσα από την αλήθεια, όχι από την αυτοακύρωση.

Η θεραπεία του φόβου της σύγκρουσης δεν έρχεται με τεχνικές, αλλά με εμπιστοσύνη στο Θεό, ότι ο Θεός τον κρατά, τότε παύει να φοβάται τόσο πολύ να σταθεί. Ο Άγιος έλεγε πως όταν η ψυχή μάθει να στέκεται ενώπιον του Θεού με ειλικρίνεια, τότε μαθαίνει σιγά σιγά να στέκεται και ενώπιον των ανθρώπων χωρίς να χάνεται.

Η ειρήνη του Θεού δεν είναι φυγή από τη σύγκρουση, αλλά παρουσία μέσα στην αλήθεια. Είναι η δύναμη να μείνεις εκεί, χωρίς να διαλύεσαι, χωρίς να μισείς, χωρίς να εξαφανίζεσαι. Ο Άγιος έζησε αυτή την ειρήνη μέσα σε βαθιές εσωτερικές μάχες και γι' αυτό τα λόγια του δεν είναι θεωρία, αλλά μαρτυρία.

Αν φοβάσαι τη σύγκρουση περισσότερο απ' την απώλεια του εαυτού σου, δεν σημαίνει ότι είσαι αδύναμος, σημαίνει ότι η ψυχή σου διψά για ασφάλεια και αγάπη. Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης θα σου έλεγε να μη φοβηθείς την αλήθεια, να την πεις με ταπείνωση, με προσευχή, με αγάπη γιατί μόνο εκεί που ο άνθρωπος παύει να χάνεται, αρχίζει πραγματικά να ζει ενώπιον του Θεού.

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ,  ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

''ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''

ΝΑ ΘΥΜΑΣΑΙ ΚΑΙ ΝΑ ΦΟΒΑΣΑΙ ΔΥΟ ΛΟΓΙΣΜΟΥΣ (Ἅγιος Σιλουανὸς ὁ Ἀθωνίτης)

 

Νὰ θυμᾶσαι καὶ νὰ φοβᾶσαι δύο λογισμούς. Ὁ ἕνας λέει: «Εἶσαι ἅγιος»· καὶ ὁ ἄλλος: «Δὲν θὰ σωθεῖς». Κι οἱ δύο αὐτοὶ λογισμοὶ προέρχονται ἀπὸ τὸν ἐχθρό, καὶ δὲν ἔχουν ἀλήθεια μέσα τους. Ἐσύ, ὅμως, νὰ σκέφτεσαι: «Ἐγὼ εἶμαι μεγάλος ἁμαρτωλός, ἀλλὰ ὁ Ἐλεήμων Κύριος ἀγαπᾶ πολύ τούς ἀνθρώπους καὶ θὰ συγχωρέσει καὶ σ΄ ἐμένα τὶς ἁμαρτίες μου».

Πίστευε ἔτσι, καὶ θὰ γίνει σύμφωνα μὲ τὴν πίστη σου: Θὰ σὲ συγχωρήσει ὁ Κύριος. Μὴ βασίζεσαι, ὅμως, στοὺς προσωπικούς σου ἀγῶνες, ἔστω καὶ ἂν εἶσαι μεγάλος ἀσκητής. Ἕνας ἀσκητής μου ἔλεγε: «Βεβαίως θὰ ἐλεηθῶ, γιατί κάνω τόσες μετάνοιες τὴν ἡμέρα». Ὅταν, ὅμως, ἦρθε ὁ θάνατος, «διέρρηξε τὰ ἱμάτιά του».

Ὄχι, λοιπόν, γιὰ τὶς ἀσκήσεις μας, ἀλλὰ δωρεάν, κατὰ τὴ χάρη Του ἐλεεῖ ὁ Κύριος. Ὁ Κύριος θέλει τὴν ψυχὴ νὰ εἶναι ταπεινή, ἄκακη, καὶ νὰ συγχωρεῖ τοὺς πάντες μὲ ἀγάπη· τότε καὶ ὁ Κύριος συγχωρεῖ μὲ χαρά. Ὁ Κύριος τούς ἀγαπᾶ ὅλους, καὶ ἐμεῖς ὀφείλουμε νὰ Τὸν μιμούμαστε καὶ νὰ ἀγαποῦμε τοὺς πάντες, καὶ ἂν δὲν μποροῦμε, τότε πρέπει νὰ Τὸν παρακαλοῦμε, καὶ ὁ Κύριος δὲν θὰ ἀρνηθεῖ, ἀλλὰ θὰ βοηθήσει μὲ τὴ χάρη Του.

Ὅταν ἤμουν ἀκόμα ἀρχάριος, γνώρισα τὴν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, ποὺ εἶναι ἀπερίγραπτη. Ἡ ψυχὴ αἰσθάνεται σὺν Θεῷ καὶ ἐν Θεῷ, καὶ τὸ πνεῦμα χαίρεται γιὰ τὸν Κύριο, ἔστω καὶ ἂν τὸ σῶμα ἀποκάμνει ἀπὸ τὴν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ. Μπορεῖς, ὅμως, νὰ χάσεις αὐτὴν τὴν χάρη καὶ μὲ ἕναν κακὸ λογισμό.

Μὲ τὸν κακὸ λογισμὸ εἰσέρχεται μέσα μας μία ἐχθρικὴ δύναμη, καὶ τότε σκοτίζεται ἡ ψυχὴ καὶ τὴ βασανίζουν κακὲς σκέψεις. Τότε ὁ ἄνθρωπος αἰσθάνεται τὴν ἀπώλειά του καὶ καταλαβαίνει ὅτι ὁ ἴδιος, χωρὶς τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ, εἶναι μόνο «γῆ καὶ σποδός».

Ἡ ψυχὴ ποὺ γνώρισε τὸν Κύριο, μαθαίνει ἀπὸ τὴ μακροχρόνια πείρα της, ὅτι, ἂν ὁ ἄνθρωπος ζεῖ σύμφωνα μὲ τὶς ἐντολές, τότε αἰσθάνεται, ἔστω καὶ λίγο, τὴ χάρη μέσα του κι ἔχει παρρησία στὴν προσευχή. Ἄν, ὅμως, ἁμαρτήσει μὲ κάποιον λογισμὸ καὶ δὲν μετανοήσει, τότε κρύβεται ἡ χάρη καὶ ἡ ψυχὴ θρηνεῖ καὶ ὀδύρεται ἐνώπιόν τοῦ Θεοῦ.

Ἔτσι ἡ ψυχὴ διέρχεται ὅλη της τὴ ζωὴ στὸν ἀγώνα μὲ τοὺς λογισμούς. Ἐσύ, ὅμως, μὴ μένεις στὴν ἀκηδία ἐξαιτίας τοῦ ἀγώνα, γιατί ὁ Κύριος ἀγαπᾶ τὸν ἀνδρεῖο ἀγωνιστή.

Πονηροὶ λογισμοὶ καταπονοῦν τὴν ὑπερήφανη ψυχή, καὶ ἂν δὲν ταπεινωθεῖ, δὲν θὰ βρεῖ ἀνάπαυση ἀπὸ αὐτούς. Ὅταν ἁμαρτωλοὶ λογισμοὶ σὲ πολιορκοῦν, φώναζε πρὸς τὸν Θεὸ σὰν τὸν Ἀδάμ: «Κύριε, Ποιητή μου καὶ Πλάστη μου, βλέπεις ὅτι ἡ ψυχή μου τυραννιέται ἀπὸ τοὺς λογισμούς… Ἐλέησέ με». Καὶ ὅταν στέκεσαι ἐνώπιόν τοῦ Δεσπότου, νὰ θυμᾶσαι πάντα ὅτι Αὐτὸς θὰ ἐκπληρώσει ὅλα τὰ αἰτήματά σου, ἂν εἶναι ὠφέλιμα σὲ σένα.

Ἦρθαν σύννεφα, κρύφτηκε ὁ ἥλιος καὶ σκοτείνιασε. Ἔτσι γιὰ ἕνα λογισμὸ ὑπερηφάνειας στερεῖται ἡ ψυχὴ τὴ χάρη καὶ τὴν καλύπτει τὸ σκοτάδι. Ἀλλὰ καὶ πάλι μὲ ἕναν ταπεινὸ λογισμὸ ἐπανέρχεται ἡ χάρη. Αὐτὸ τὸ γνώρισα ἐκ πείρας.

Νὰ ξέρεις ὅτι, ἂν ὁ λογισμός σου συνηθίζει νὰ παρατηρεῖ ἀνθρώπους, πῶς ζεῖ ὁ ἕνας ἢ ὁ ἄλλος, αὐτὸ εἶναι ἔνδειξη ὑπερηφάνειας.

«Πρόσεχε τὸν ἑαυτό σου». Παρατήρησε τὸν ἑαυτό σου καὶ θὰ δεῖς: Μόλις ἡ ψυχὴ ἀποκτήσει ἔπαρση ἔναντι τοῦ ἀδελφοῦ, ἀμέσως ἀκολουθεῖ κάποιος λογισμὸς ὄχι εὐάρεστος στὸν Θεό, καὶ αὐτό, γιὰ νὰ ταπεινωθεῖ ἡ ψυχή.

Ἄν, ὅμως, δὲν ταπεινωθεῖ, τότε ἔρχεται ἕνας μικρὸς πειρασμός.

Καὶ ἂν πάλι δὲν ταπεινωθεῖ, ἀρχίζει ὁ πόλεμος τῆς σαρκός.

Καὶ ἂν πάλι δὲν ταπεινωθεῖ, τότε πέφτει πάλι σὲ κάποιο μικρὸ ἁμάρτημα.

Ἂν καὶ τότε δὲν ταπεινωθεῖ, θὰ ἔλθει μεγαλύτερη ἁμαρτία.

Κι ἔτσι θὰ ἁμαρτάνει, ὡσότου ταπεινωθεῖ.

Μόλις, ὅμως, ταπεινωθεῖ, ἀμέσως θὰ δώσει ὁ Ἐλεήμων Κύριος στὴν ψυχὴ εἰρήνη καὶ κατάνυξη, καὶ τότε θὰ περάσουν ὅλα τὰ κακὰ καὶ θὰ ἀπομακρυνθοῦν ὅλοι οἱ ἐχθρικοὶ λογισμοί. Ἔπειτα, ὅμως, πρέπει νὰ κρατᾶς μὲ ὅλες σου τὶς δυνάμεις τὴν ταπείνωση, ἀλλιῶς θὰ ξαναπέσεις στὴν ἁμαρτία.

Βλέποντας ὁ Κύριος ὅτι ἡ ψυχὴ δὲν εἶναι στερεωμένη στὴν ταπείνωση, ἀπομακρύνει τὴ χάρη, ἀλλὰ ἐσὺ μὴ φοβᾶσαι: Ἡ χάρη εἶναι μέσα σου, ἀλλὰ κρυμμένη. Μάθε νὰ σταματᾶς ἀμέσως τοὺς λογισμούς. Ἄν, ὅμως, ξεχάσεις καὶ δὲν τοὺς διώξεις ἀμέσως, τότε πρόσφερε μετάνοια. Κοπίασε σὲ αὐτό, γιὰ νὰ ἀποκτήσεις τὴ συνήθεια. Ἡ ψυχὴ ἀποκτᾶ συνήθεια, ἂν τὴν διδάξεις, καὶ ἐνεργεῖ ἔτσι σὲ ὅλη της τὴ ζωή.

Ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἔχει ἀγαθοὺς λογισμοὺς καὶ ὁ πονηρὸς πονηρούς. Ὅλοι, ὅμως, ὀφείλουν νὰ μάθουν τὸν πόλεμο μὲ τοὺς λογισμούς, καὶ νὰ μάθουν νὰ μετατρέπουν τοὺς κακοὺς λογισμοὺς σὲ ἀγαθούς. Αὐτὸ εἶναι σημάδι πεπειραμένης ψυχῆς.

Ρωτᾶς πῶς γίνεται αὐτό;

Νά! Ὅπως ὁ ζωντανὸς ἄνθρωπος αἰσθάνεται πότε κρυώνει καὶ πότε ζεσταίνεται, τὸ ἴδιο καὶ ὅποιος γνώρισε ἐκ πείρας τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἀκούει πότε ὑπάρχει στὴν ψυχή του ἡ χάρη καὶ πότε ἔρχονται τὰ πονηρὰ πνεύματα.

Ὁ Κύριος δίνει στὴν ψυχὴ τὴ σύνεση νὰ ἀναγνωρίζει τὴν ἔλευσή Του καὶ νὰ Τὸν ἀγαπᾶ καὶ νὰ κάνει τὸ θέλημά Του. Ἐπίσης ἡ ψυχὴ ἀναγνωρίζει τοὺς λογισμοὺς τοῦ ἐχθροῦ ὄχι ἀπὸ τὴν ἐξωτερική τους μορφή, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἐπενέργειά τους στὴν ψυχή.

Οἱ ἐχθροὶ εὔκολα ἐξαπατοῦν ἐκεῖνον ποὺ δὲν ἔχει τὴν πείρα αὐτή.

Οἱ ἐχθροὶ ἔπεσαν ἀπὸ ὑπερηφάνεια καὶ μᾶς παρασύρουν στὴν ἴδια πτώση, ὑποβάλλοντας λογισμοὺς ἐπαίνου. Καὶ ἂν ἡ ψυχὴ δεχθεῖ τὸν ἔπαινο, τότε ἡ χάρη φεύγει, ἐφόσον δὲν ταπεινώνεται ἡ ψυχή. Καὶ ἔτσι σὲ ὅλη τὴ ζωὴ ὁ ἄνθρωπος θὰ μαθητεύει στὴν ταπείνωση τοῦ Χριστοῦ. Ἂν δὲν τὸ μάθει αὐτὸ ἡ ψυχή, δὲν θὰ γνωρίσει ἀνάπαυση ἀπὸ τοὺς λογισμοὺς καὶ δὲν θὰ μπορέσει νὰ προσευχηθεῖ μὲ καθαρὸ νοῦ.

 

(Ἀπὸ τὸ βιβλίο, «Ὁ Ἅγιος Σιλουανὸς ὁ Ἀθωνίτης», Ἔκδοσις Ἱερᾶς Μονῆς Τιμίου Προδρόμου ΕΣΣΕΞ)

Πηγή